DICIONÁRIO DE EXPRESSÕES E FRASES LATINAS

Compilado por HENERIK KOCHER

Home - Introdução - Bibliografia - Abreviaturas

A  B  C  D  E  F  G  H  I  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  VZ

N1  N2  N3  N4  N5  N6  N7  N8  N9  N10

N11  N12  N13  N14  N15  N16  N17  N18  N19  N20

N19: 3601-3800

3601. Nullum esse tam malum factum quod non in peioris devitatione faciendum sit. [S.Agostinho, De Mendacio 1.9] Não existe mal tão grande que não deva ser feito para se evitar outro pior. Antes a lã se perca do que a ovelha. VIDE: Melius est dare lanam quam ovem.

3602. Nullum est iam dictum, quod non dictum sit prius. [Terêncio, Eunuchus, Prologus 41] Nada já se disse que não tenha sido dito antes. VIDE: Nihil dictum quod non dictum sit prius.

3603. Nullum est iracundia foedius. [Cícero, Tusculanae Disputationes 4.24] Nada é mais vergonhoso do que a cólera.

3604. Nullum est malum maius quam non posse ferre malum. [Robert Bland, Proverbs 1.8] Não há infelicidade maior do que não poder suportar a infelicidade.

3605. Nullum est sine nomine saxum. [Lucano, Pharsalia 9.973] Não há pedra que não tenha o seu nome. Até o cabelo sutil faz sua sombra. VIDE: Est et formicae et culici sua bilis.

3606. Nullum est tempus, quod iustitia vacare debeat. [Cícero, De Officiis 1.19] Não há tempo em que deva faltar a justiça.

3607. Nullum est vitium sine patrocinio. [Sêneca, Epistulae Morales 116] Não há vício sem justificativa. VIDE: Cui enim tandem vitio advocatus defuit? Omne vitium semper habet patrocinium suum. Vitium omne semper habet patrocinium suum.

3607a. Nullum falsum, nisi nocivum. [Breviarium Advocatorum 59] Não há falso que não seja nocivo.

3608. Nullum folium ori opponit. [Bebel, Proverbia Germanica 579; DAPR 313] Ele não esconde a boca com nenhuma folha. (=Diz-se de quem fala sinceramente). Ele não doura a pílula. Não tem papas na língua.

3609. Nullum gratuitum prandium. [Frase moderna] Não há almoço que nos saia de graça. (=Tradução latina da frase inglesa There’s no such thing as a free lunch). VIDE: Nulla opera gratuita est.

3610. Nullum igitur animal est aeternum. [Cícero, De Natura Deorum 3.33] Não há ser vivo que seja eterno. Nullum igitur animal est sempiternum. [Cícero, De Natura Deorum 3.34]

3611. Nullum imperium tutum nisi benevolentia munitum. [Cornélio Nepos, Dion 5.3] Não há governo seguro, senão o protegido pela benevolência.

3611a. Nullum in praeteritis remedium. [Manuel Valdez, Diccionario Español-Portugués 1.279] Para o que passou não há nenhum remédio. Burro morto, cevada ao rabo.

3612. Nullum infortunium venit solum. [Binder, Thesaurus 2277] Nenhuma desgraça vem só. Uma desgraça nunca vem só. Nullum infortunium solum. [E.Lubin, Clavis Linguae Graecae 455] VIDE: Abyssus abyssum invocat. Calamitas nulla sola. Eheu! nullum infortunium venit solum. Malis mala succedunt. Nulla calamitas sola.

3613. Nullum intra se manet vitium. [Sêneca, Epistulae Morales 95.33] Nenhum vício permanece dentro de si mesmo.

3614. Nullum iter longum est, amico comitante. Se o amigo nos acompanha, não há caminho longo. Andando de dois se encurta caminho. VIDE: Comes facundus in via pro vehiculo est. Comes iucundus in via pro vehiculo est. Facetus comes in via pro vehiculo est. Pro vehiculo est in via comes facundus.

3615. Nullum ius sine actione. [Jur] Sem ação não há direito.

3616. Nullum iustius genus reditus, quam quod terra, caelum, annus refert. [Plínio Moço, Epistulae 9.37.3] Não há lucro mais justo do que o que nos dá o solo, o clima, o tempo.

3617. Nullum laborem recusant manus quae ad arma ab aratro transferuntur. [Sêneca, Epistulae Morales 51.10] Nenhum trabalho recusam as mãos que são levadas do arado às armas. Nullum laborem recusant manus ab aratro ad arma translatae. [Publílio Siro].

3618. Nullum locum putes sine teste. Não creias que haja algum lugar sem testemunha. Matos têm olhos, paredes têm ouvidos. Nullum locum putes sine teste, semper adesse Deum cogita. [Robert Burton, The Anatomy of Melancholy] Não creias que haja lugar sem testemunha; lembra-te de que Deus está sempre presente. VIDE: Campus habet lumen, et habet nemus auris acumen. Nullum putaveris locum sine teste. Nullum putes teste destitutum locum. Nullum sine teste putaveris suo locum. Nullus in his terris est sine teste locus. Sine teste nullum esse putaveris locum.

3619. Nullum lucrum sine incommodo. [Gaal 334] Não há lucro sem despesa. Não há lucro sem trabalho. VIDE: Qui commodum sentit, et incommodum sentire debet.

3620. Nullum magis conscium peccatorum tuorum timueris quam temet ipsum; alios enim potes effugere, te numquam. [DM 59] Não temas ninguém que seja conhecedor dos teus erros mais do que a ti mesmo; dos outros podes fugir, de ti nunca.

3621. Nullum magnum ingenium sine mixtura dementiae fuit. [Aristóteles / Sêneca, De Tranquillitate Animi 17.10] Nunca houve uma grande inteligência que não tivesse um pouco de loucura. Não há sábio nem douto que de louco não tenha um pouco.

3622. Nullum magnum malum quod extremum est. [Moore 273] O último mal nunca é grande. A morte é o fim de todos os males. VIDE: Nullum malum magnum quod extremum est.

3623. Nullum maledictum esse gravius quam conscientia. [Fedro, Fabulae, Appendix 27.1] Nenhuma injúria é mais severa do que uma consciência pesada.

3624. Nullum malum debet per oboedientiam fieri. [Medina 653] Nenhum mal deve ser praticado por obediência.

3625. Nullum malum impunitum. [DAPR 507] Nenhum mal fica impune. Quem mal faz, mal espere. Não há prazo que não se acabe, nem dívida que não se pague. VIDE: Culpam poena premit comes. Nil inultum remanebit. Sicut nullum malum impunitum, ita nullum bonum irremuneratum.

3626. Nullum malum magnum quod extremum est. [Sêneca, Epistulae Morales 4.3] O último mal nunca é grande. A morte é o fim de todos os males. VIDE: Nullum magnum malum quod extremum est.

3627. Nullum malum maius quam non posse ferre malum. [Robert Bland, Proverbs 8] Não há maior mal do que não poder suportar um mal.

3628. Nullum malum quod prorsus omni utilitate careat. [DAPR 425] Não há nenhum mal que não tenha absolutamente nenhum bem. Não há mal sem bem. VIDE: In omnibus rebus est aliquid optimum, etiam si lateat.

3629. Nullum mendacium semper occultum. [Bebel, Adagia Germanica] Nenhuma mentira fica oculta para sempre. A verdade sempre vem à tona. A corda da mentira é muito curta. A mentira tem pernas curtas. Nullum mendacium veterascit. [Eurípides / DAPR 444] Nenhuma mentira envelhece. Nullum mendacium senescit. VIDE: Cito se produnt mendacia. Mendacem citius capies quam poplitem tardum.

3630. Nullum mendacium sine teste. [Grynaeus 484] Não há mentira sem testemunha. VIDE: Nullum tam impudens mendacium est, ut teste careat.

3631. Nullum numen abest, si sit prudentia; nullum numen adest, si sit imprudentia. [James Boswell, Life of Samuel Johnson, adaptado] Nenhuma divindade deixa de ajudar, se há prudência; nenhuma divindade ajuda, se há imprudência.

3632. Nullum numen habes nisi prudentiam. A única proteção que tens é a prudência.

3633. Nullum numen habes, si sit prudentia; nos te, nos facimus, Fortuna, deam caeloque locamus. [Juvenal, Satirae 10.365] Ó Fortuna! Nenhum poder tens sobre nós, se em nós há sabedoria; mas nós te fazemos deusa, e te colocamos no céu.

3634. Nullum officium referenda gratia magis necessarium est. [Cícero, De Officiis 1.15] Nenhum dever é mais importante do que a gratidão.

3635. Nullum patris delictum innocenti filio poena est. [Digesta 50.2.2.7] Nenhum delito do pai causa punição ao filho inocente.

3636. Nullum paupertate gravius est onus. [Bebel, Proverbia Germanica 41] Não há carga mais pesada do que a pobreza. VIDE: Paupertas cum dolore fertur. Paupertas mihi onus visum est et miserum et grave.

3637. Nullum potentius satellitium quam amici fideles. [Binder, Thesaurus 2301] Não há escolta mais poderosa que os amigos fiéis.

3638. Nullum praemissis vincere posse minis. [Aviano, Fabulae 4.16] Não se pode vencer ninguém começando com ameaças.

3639. Nullum profundum mare, nullum vastum fretum et procellosum tantos ciet fluctus quantos multitudo motus habet. [Quinto Cúrcio, Historiae 10.7] Nenhum oceano profundo, nenhum mar vasto e proceloso provoca vagas tão fortes quantas têm os movimentos da multidão.

3640. Nullum putaveris locum sine teste. [DM 79] Não creias haver lugar sem testemunha. Matos têm olhos, paredes têm ouvidos. Nullum putes teste destitutum locum. [Tosi 230] VIDE: Campus habet lumen, et habet nemus auris acumen. Nullum locum putes sine teste. Nullum sine teste putaveris suo locum. Omnis angulus est oculatus. Parietes habent aures. Sine teste nullum esse putaveris locum.

3641. Nullum quod est, nullum producit effectum. [Jur] O que é nulo não produz nenhum efeito. VIDE: Actus a principio nullus nullum producit effectum. Quod nullum est, nullum producit effectum.

3642. Nullum quod tetigit non ornavit. Ele valorizou tudo que tocou. VIDE: Qui nullum fere scribendi genus non tetigit, nullum quod tetigit non ornavit.

3643. Nullum saeculum magnis ingeniis clausum est. [Sêneca, Epistulae Morales 102.22] Nenhuma época está fechada para os grandes talentos.

3644. Nullum secretum est ubi regnat ebrietas. [Vulgata, Provérbios 31.4] Não há segredo onde reina a embriaguez. O vinho é o espelho da alma. Vinho e medo descobrem segredo. Cachaceiro não tem segredo. VIDE: Arcanum demens detegit ebrietas. Calices quem non fecere disertum? Ebrietas et amor secreta produnt. Vino affluente orationes annatant. Vinum os facundum facit. Vinum verba ministrat.

3645. Nullum simulatum diuturnum. [Divisa] Nada fingido é duradouro. VIDE: Nec simulatum potest quidquam esse diuturnum. Nihil simulatum diuturnum.

3646. Nullum sine auctoramento malum est. [Sêneca, Epistulae Morales 69.4] Não há mal sem compensação. Não há mal sem bem. Nullum sine auctoramento est magnum malum. Não há nenhum grande mal sem compensação.

3647. Nullum sine teste putaveris suo locum. [Publílio Siro, atribuído] Não creias que haja algum lugar em que não haja testemunha. Matos têm olhos, paredes têm ouvidos. VIDE: Campus habet lumen, et habet nemus auris acumen. Nullum locum putes sine teste. Nullum putaveris locum sine teste. Nullum putes teste destitutum locum. Sine teste nullum esse putaveris locum.

3648. Nullum tam impudens mendacium est, ut teste careat. [Plinio Antigo, Naturalis Historia 8.22] Não há falsidade tão descarada, que não tenha alguma testemunha. VIDE: Nullum mendacium sine teste.

3649. Nullum theatrum virtuti conscientia maius est. [Cícero, Tusculanae Disputationes 2.26] Nenhum teatro é maior para a virtude do que a consciência.

3650. Nullum tributum sine lege. [Paula Derzi Botelho, Sonegação Fiscal 31] Não há tributo sem lei (que o institua).

3651. Nullum violentum perpetuum. [Aristóteles / Grynaeus 712] Nada violento é duradouro. O que é intenso, dura pouco. A violência não faz obra duradoura. Nullum violentum diuturnum. VIDE: Ignis, quo clarior fulsit, citius exstinguitur. Nil violentum perpetuum. Quod est violentum, non est durabile.

3652. Nullum virtutum pretium dignum illis extra ipsas. [Sêneca, De Clementia 1.1] Não há recompensa digna das virtudes que não sejam elas mesmas. VIDE: Pretium sibi virtus.

3653. Nullum vitium erit, quod suum proprium cruciatum non habebit. [Tomás de Kempis, De Imitatione Christi 1.24.13] Não haverá nenhuma iniqüidade que não tenha seu castigo apropriado.

3654. Nullum vitium taetrius est quam avaritia. [Cícero, De Officiis 2.77] Nenhum defeito é mais abominável do que a avareza. VIDE: Avaritia nullum vitium taetrius, maxima animorum pestis.

3655. Nullum vobis tempus abibit iners. [Ovídio, Ars Amatoria 3.60] Nenhum tempo passará improdutivo para vós.

3656. Nullus ad amissas ibit amicus opes. [Ovídio, Tristia 1.9.10] Nenhum amigo se aproximará, quando o dinheiro tiver acabado. Amigo de bom tempo muda-se com o vento. Enquanto há figos, há amigos. VIDE: Amicus socius mensae non permanebit in die necessitatis. Avolitante manet argutus hirundine passer. Donec eris felix, multos numerabis amicos; tempora si fuerint nubila, solus eris.

3656a. Nullus affectus qui vincat maternum. [Breviarium Advocatorum 8] Não há amor que vença o amor materno.

3657. Nullus agenti dies longus est. [Sêneca, Epistulae Morales 122.3] Nenhum dia é longo para quem trabalha. Para quem trabalha os dias parecem curtos. VIDE: Nil agenti dies longus est.

3658. Nullus argento color est avaris abdito terris. [Horácio, Carmina 2.2.1] Nenhum brilho tem a prata escondida dentro da terra avarenta. O saber escondido da ignorância vista pouco dista. VIDE: Abdita quid prodest generosi vena metalli, si cultore caret?Homini erudito nihil sua virtus prodest, si illam ipsam occultat. Musica abscondita nulli rei est.

3659. Nullus autem contra fortunam inexpugnabilis murus est. [Sêneca, Epistulae Morales 74.19] Não há muro inexpugnável contra a sorte. Ninguém foge à sua sorte. VIDE: Nemo effugere potest quod futurum est. Sua quemque sequuntur fata.

3660. Nullus bonus sibi soli est bonus. [S.Leão, Papa / Bernardes, Nova Floresta 2.166] Nenhum homem bom é bom só para si.

3661. Nullus cibus animo suavior, quam cognitio veritatis. [Lactâncio, De Falsa Religione 1.20, adaptado] Nenhum alimento é mais doce para o espírito que o conhecimento da verdade.

3662. Nullus commodum capere potest de iniuria sua propria. [Jur / Broom 233] Ninguém pode obter vantagem de sua própria iniqüidade. VIDE: Commodum ex iniuria sua nemo habere debet.

3663. Nullus dies omnino malus. [Hesíodo / Erasmo, Adagia 4.10.88] Não há dia inteiramente mau. Cada dia tem sua pena e sua esperança. Não há tempestade sem bonança. VIDE: Dies noverca et parens. Ipsa dies quandoque parens, quandoque noverca.

3664. Nullus difficilis cupienti labor. [S.Jerônimo, Epistula ad Eustochium 40] Não há trabalho difícil para quem quer. A quem quer, nada é difícil. A quem quer, não lhe faltam meios. VIDE: Invia virtuti nulla est via. Nihil amantibus durum est, nullus difficilis cupienti labor est.

3665. Nullus difficilis emptor bonam obsonat carnem. [Apostólio 15.4] Nenhum comprador difícil compra boa carne. Quem muito escolhe com o pior fica. Quem muito escolhe pouco acerta. Nullus difficilis emptor bonam emit carnem. [Schottus, Adagia 504] Nullus emptor difficilis bonum emit obsonium. [Erasmo, Adagia 3.3.50] Nenhum comprador difícil compra boa comida. VIDE: Difficilis emptor haud bona emit obsonia.

3666. Nullus dolor est, quem non longinquitas temporis minuat ac molliat. [Cícero, Ad Familiares 4.5] Não há sofrimento que o tempo não diminua e suavize. O tempo tudo cura. VIDE: Cum intervenit spatium, omne, quod angebat, exstinguitur. Dies adimit aegritudinem. Dies dolorem minuit. Dies procedens aegritudinem mitigat.

3667. Nullus est Deus, nisi unus. [Vulgata, 1Coríntios 8.4] Não há outro Deus, senão um. Só existe um Deus.

3668. Nullus est liber tam malus, ut non aliqua parte prosit. [Plínio Moço, Epistulae 3.5, adaptado / DAPR 402] Nenhum livro é tão mau, que nenhuma parte seja útil. Não há livro tão mau, que não tenha algo bom. VIDE: Nullum esse librum tam malum, ut non aliqua parte prodesset. Nullus liber tam malus est, quin parte aliqua prodesse queat.

3669. Nullus est locus domestica sede iucundior. [Cícero, Ad Familiares 4.8, adaptado] Nenhum lugar é mais agradável do que o nosso lar. Minha casa e meu lar mil dobras de ouro vale, e estimou-se mal, porque mais vale. Quando em minha casa estou, rei sou.

3670. Nullus est maior defectus quam defectus potestatis. [Jur] Não há (nos atos) vício maior do que a falta de autoridade (de quem os realizou).

3671. Nullus est miseris pudor. [Sêneca, Oedipus 65] Não há vergonha para os desgraçados.

3672. Nullus est qui omnibus placeat. Não há ninguém que possa agradar a todos. Ninguém pode agradar a todos. VIDE: Difficile omnibus placere. Ne Iuppiter quidem omnibus placet. Nemo invenitur qui satisfaciat omnibus. Nemo omnibus placet.

3673. Nullus est tam tutus quaestus, quam, quod habeas, parcere. [Publílio Siro] Nenhum lucro é tão seguro quanto economizar o que se tem. Vintém poupado, vintém ganhado. A economia é um grande rendimento. VIDE: Divitiae grandes homini sunt vivere parce aequo animo. Nullus tantus quaestus, quam, quod habeas, parcere. Parsimonia summum vectigal.

3674. Nullus fidelior tibi ad consilium potest esse, quam qui non tua, sed te diligit. [S.Gregório Magno / Bernardes, Nova Floresta 3.276] Ninguém pode ser mais fiel a ti para dar conselho do que quem ama a ti, não aos teus bens.

3675. Nullus homo lacrimis unquam revocatur ab umbris. [Bebel, Proverbia Germanica 502] Nenhum homem jamais é trazido de volta das sombras pelas lágrimas. A morte não tem remédio.

3676. Nullus idoneus testis in re sua intellegitur. [Digesta 22.5.10] Ninguém é considerado testemunha idônea em causa própria.

3677. Nullus in hac charta versus amare docet. [Ovídio, Tristia 3.1.4] Neste livro nenhum verso ensina a amar.

3678. Nullus in his terris est sine teste locus. [Gaal 443] Nesta terra, não lugar em que não haja testemunha. Matos têm olhos, paredes têm ouvidos. VIDE: Nullum locum putes sine teste. Sine teste nullum esse putaveris locum.

3679. Nullus in opulentia labor. [Medina 597] Na opulência não há sofrimento. Dores com pão são menores. Lágrimas com pão ligeiras são. Nullus in opulentia dolor. Na opulência não há dor.

3680. Nullus in sua causa iudex sit. [Codex Iustiniani 2.2.1] Ninguém seja juiz em causa própria. VIDE: Aliquis non debet esse iudex in propria causa, quia non potest esse iudex et pars. In propria causa nemo iudex. Iudex in causa propria nemo esse potest.

3681. Nullus invitus iure suo spoliandus. Ninguém deve ser privado de seu direito contra sua vontade.

3682. Nullus latentis musicae respectus est. [Schottus, Adagialia Sacra 42] À música oculta não se dá atenção. O saber escondido da ignorância vista pouco dista. VIDE: Abdita quid prodest generosi vena metalli, si cultore caret? Egregia musica quae sit abscondita nullius rei est. Musica abscondita nulli rei est. Musicae occultae nullus respectus. Non erit ignotae gratia magna lyrae. Occultae musicae nullum esse respectum. Occultae musicae nullus respectus. Si solus sapias, nempe quis usus erit?

3683. Nullus liber erit, si quis amare volet. [Propércio, Elegiae 2.23.24] Ninguém será livre, se quiser amar.

3684. Nullus liber tam malus est, quin parte aliqua prodesse queat. Nenhum livro é tão mau, que não possa ser útil em alguma parte. Não há livro tão mau, que não tenha algo bom. Nullus liber tam malus est, quin aliqua ex parte prossit. [E.F.C.Oertel, Denk- und Sittensprüche 39] VIDE: Nullum esse librum tam malum, ut non aliqua parte prodesset. Nullus est liber tam malus, ut non aliqua parte prosit.

3685. Nullus locus est instar domus. Não há lugar como a nossa casa. A própria morada a ninguém desagrada. Para o passarinho, não há como o seu ninho. Lar, doce lar.

3686. Nullus malus magnus piscis. [Erasmo, Adagia 2.3.92] Nenhum peixe grande é mau.

3687. Nullus omnia scire potest. [Grynaeus 34] Ninguém pode saber tudo. Não há homem que possa saber tudo. Ninguém é sábio o tempo todo. Ninguém acerta sempre. O saber não está todo numa cabeça só. VIDE: Bonus Bernardus non videt omnia. Nemo enim potest omnia scire. Nemo est, cui omnia scire datum sit. Non omnes ad omnia natura idonei sumus. Non omnia possumus omnes.

3687a. Nullus opus est tam facille, quin difficile fiat, si invitus id facias. Nenhum trabalho é tão fácil que não fique difícil, se o fizeres contra tua vontade. VIDE: Nil est tam facile quod non fiat difficile, si invitus facias. Nulla est tam facilis res, quin difficilis sit, cum invitus facias.

3688. Nullus piger est in domo sapientis. [Orígenes, Homilia 4] Não há ninguém preguiçoso na casa do ajuizado.

3689. Nullus potest amare aliquid incognitum. [S.Tomás de Aquino] Ninguém pode amar o desconhecido. Não se deseja o que o olhar não veja. VIDE: Ignoti nulla cupido. Rem prorsus ignotam amare omnino nullus potest.

3690. Nullus praestantior doctor est necessitate. Não há mestre mais poderoso do que a necessidade. A necessidade é mestra da vida. A necessidade é mãe da invenção. VIDE: Artis magistra necessitas. Durum flagellum est paedagogus ingenii. Durum flagellum est paedagogus ingens. Mater artium est necessitas. Necessitas artis magistra. Necessitas magistra.

3691. Nullus recedat a curia cancellaria sine remedio. [Jur / Black 1266] Que ninguém retorne do tribunal sem uma solução.

3692. Nullus reperitur deformis amasius. [Wander 455] Não se conhece nenhum namorado feio. Quem ama o feio, bonito lhe parece. VIDE: Qui diligit ranam, ranam putat esse Dianam. Si quis amat ranam, ranam putat esse Dianam. Suam cuique sponsam, mihi meam. Suum cuique pulchrum. Suus rex reginae placet.

3693. Nullus sapientum proditori credidit. [Publílio Siro] Nenhum sábio jamais confiou num traidor. Ama-se a traição, aborrece-se o traidor. VIDE: Amo proditionem, odi proditorem. Nemo unquam sapiens proditori credendum putavit. Proditionem amo, sed proditores odi.

3694. Nullus sit patriae consulendi modus aut finis. [S.Agostinho, Epistulae 91.1, adaptado] Não deve haver medida ou limite na devoção à pátria.

3695. Nullus sum. [Grynaeus 165] Não sou ninguém.

3696. Nullus tam parcus, quin prodigus ex alieno. [Dionísio Catão, Monosticha, Appendix 9] Ninguém é tão econômico que não seja pródigo com o alheio. De couro alheio, correias compridas. VIDE: De alieno corio larga corrigia.

3697. Nullus tantus quaestus, quam, quod habes, parcere. [Moore 274] Nenhum lucro é tão grande quanto economizar o que se tem. Vintém poupado, vintém ganhado. A economia é um grande rendimento. VIDE: Magnum vectigal est parsimonia. Nullus est tam tutus quaestus, quam, quod habeas, parcere.

3698. Nullus timor, vis nulla, nulla auctoritas. [Labério / Macróbio, Saturnalia 2.7] Nenhum temor, nenhuma violência, nenhum comando.

3699. Nullus videtur dolo facere, qui iure suo utitur. [Digesta 50.17.55] Quem usa de seu direito, n quem usa de seu direito ão se reputa agir com dolo. VIDE: Iure suo qui utitur nemini iniuriam facit. Qui utitur suo iure, laedit neminem.

3700. Num cena comessa venimus? [Varrão, De Re Rustica 1.2.11] Então chegamos depois de comido o jantar? Chegamos ao atar das feridas. VIDE: Accepto claudenda est ianua damno. Cena comesa venire.

3701. Num cum alio concordabit, qui secum ipse dissidet? [Erasmo, Moriae Encomium 22] Será que vai entrar em acordo com outro aquele que discorda de si mesmo?

3702. Num et Saul inter prophetas? [Vulgata, 1Reis 10.12] Porventura Saul também é profeta? Donde veio a Pedro falar galego? Ontem vaqueiro, hoje cavalheiro. Num et Saul in prophetis? Então Saul também é contado entre os profetas? VIDE: Numquid et Saul inter prophetas?

3703. Num tibi cum fauces urit sitis, aurea quaeris pocula? [Horácio, Sermones 1.2.114] Agora que a sede queima tuas entranhas, exiges copos de ouro?

3704. Num tu quoque etiam insanis? [Plauto, Amphitruo 753] Acaso tu também estás louco?

3705. Num ulli voluptatem afferet, qui sibimet ipsi sit gravis ac molestus? [Erasmo, Moriae Encomium 22] Proporcionará prazer a alguém quem é grosseiro e incômodo consigo mesmo?

3706. Numera stellas, si potes. [Vulgata, Gênesis 15.5] Conta as estrelas, se puderes. VIDE: Suspice caelum, et numera stellas, si potes.

3707. Numerantur enim sententiae, non ponderantur. [Plínio Moço, Epistulae 2.12] Os votos são contados e não pesados.

3708. Numeri regunt mundum. [Pitágoras] Os números governam o mundo. VIDE: Omnia in mensura, et numero, et pondere disposuisti.

3709. Numero deus impare gaudet. [Virgílio, Eclogae 8.75] A divindade aprecia o número ímpar. Os números ímpares agradam aos deuses. VIDE: Omne trinum perfectum. Ternarius numerus est perfectissimus.

3710. Numero, pondere, et mensura. [Divisa] Por número, peso e medida.

3711. Numerus apertus. Número ilimitado.

3712. Numerus clausus. Número limitado. Uma cota definida.

3713. Numini et patriae asto. [Divisa] Estou do lado de Deus e da pátria.

3714. Numinis ira inevitabilis. [Erasmo, Adagia 5.2.32] A ira de Deus é inevitável. O castigo tarda, mas não falha. Deus não é de vingança, mas castiga pela mansa. VIDE: Deus habet laneos pedes, plumbeas manus. Dii habent laneos pedes, sed ferreas manus.

3715. Nummarius iudex. Um juiz venal.

3716. Nummis atque Deo servire potest nemo bene. [Tosi 1451] Ninguém pode servir bem ao dinheiro e a Deus. Não se pode servir a dois senhores. VIDE: Deficit ambobus, qui vult servire duobus. Nemo potest dominis pariter servire duobus. Non potestis Deo servire et mammonae.

3717. Nummis mihi opus est, non consiliis. [Branco 340] Preciso de dinheiro e não de conselhos. Dá-me dinheiro, não me dês conselho. VIDE: Auxilium peto, non consilium.

3718. Nummis potior amicus in periculis. [Gaal 505] No perigo, mais vale o amigo que o dinheiro. Mais vale amigo na praça que dinheiro na arca. Nummis praestat carere quam amicis. [Seybold 245]  É melhor faltar dinheiro do que amigos. VIDE: Amicus magis necessarius quam ignis et aqua. Melior est amicus in platea quam aurum in cista. Tolerabilius vivere sine pecuniis, quam sine amicis. Utilior prorsus per iter tibi fidus amicus quam sint in loculis plurima lucra tuis.

3719. Nummum plumbeum non credam. [Pereira 111] Não lhe fiarei nem uma moeda de chumbo. Não fiarei dele nem um figo podre. Nummum numquam credam plumbeum. [Plauto, Trinummus 927] Nunca lhe fiarei nem uma moeda de chumbo.

3720. Nummus emit vicos, nummus conservat amicos. [Grammatica ad Usum Juventutis 245] O dinheiro compra propriedades, o dinheiro conserva os amigos.

3721. Nummus est anima et laetitia mortalium. [E.Lubin, Clavis Graecae Linguae 455] O dinheiro é vida e alegria dos mortais. O dinheiro faz o homem inteiro. VIDE: Divitiae virum faciunt.

3722. Nummus honoratur, sine nummo nullus amatur. [Binder, Thesaurus 2308] O dinheiro é respeitado; sem dinheiro ninguém é amado. Com dinheiro à vista, toda gente é benquista. Sem dinheiro, tudo é vão. VIDE: Absque argento omnia vana. Amicos pecuniae faciunt.

3723. Nummus in exsilio comes optimus est peregrino. [Binder, Thesaurus 2309] No exílio, dinheiro é o melhor companheiro do peregrino.

3724. Nummus iungit foedera, nummus dat consilium; nummus lenit aspera, nummus sedat proelium. [Carmina Burana] O dinheiro sela alianças, o dinheiro dá prudência; o dinheiro suaviza as dificuldades, o dinheiro apazígua a disputa.

3725. Nummus nummum parit. [DAPR 247] Dinheiro gera dinheiro. Dinheiro ganha dinheiro. Dinheiro é que faz dinheiro. Nummus nummum parit, ut pater liberos. Dinheiro gera dinheiro, como o pai gera os filhos. VIDE: Ad bona vadunt bona. Cui sunt multa bona, huic dantur plurima dona. Dantur opes nullis nunc nisi divitibus.

3726. Nummus omnia efficit. [Bebel, Adagia Germanica] O dinheiro realiza tudo. Quem tem dinheiro, quebra penedos. VIDE: Aurum aperit omnia, et inferni portas. Nihil sine pecunia.

3727. Nummus plumbeus non est illi. [Pereira 113] Ele não tem nem uma moeda de chumbo. Ele não tem vintém. Não tem real nem ceitil.

3728. Nummus regnat ubique. [Carmina Burana] O dinheiro governa em toda parte. Dinheiro dá senhoria. VIDE: Crumena generosum facit.

3729. Nummus ubi loquitur, fit iuris confusio. [Carmina Burana] Quando o dinheiro fala, ocorre a perturbação do direito.

3730. Nummus ubi loquitur, Tullius ipse tacet. [E.Duménil, Origines Latines du Théâtre Moderne 288; Gaal 641] Quando o dinheiro fala, o próprio Cícero se cala. Quando o ouro fala, tudo cala. VIDE: Auro loquente, nihil pollet quaevis oratio. Cicerone secundo non opus est, ubi fantur opes.

3731. Nummus ubi praedicat, labitur iustitia. [Carmina Burana] Quando o dinheiro fala, desaparece a justiça.

3732. Nummus vincit, nummus regnat, nummus imperat. [Pensées d'Oxenstirn 70] O dinheiro vence, o dinheiro governa, o dinheiro impera. Quem dinheiro tiver, fará o que quiser. Nummus vincit, nummus mundum regit, nummus imperat universis. [Alanus de Insulis, De Planctu Naturae, De Avaritia] O dinheiro vence, o dinheiro governa o mundo, o dinheiro manda em todas as coisas. VIDE: Aurum aperit omnia, et inferni portas. Nummus omnia efficit.

3733. Numquam accedo, quin abs te abeam doctior. [Terêncio, Eunuchus 791] Nunca me aproximo de ti, que não vá embora mais culto.

3734. Numquam ad liquidum fama perducitur. [Quinto Cúrcio, Historiae 9.2] Nunca o boato se reduz à verdade.

3735. Numquam aliud natura, aliud sapientia dicit. [Juvenal, Satirae 14.321] Nunca a natureza diz uma coisa e a ciência outra.

3736. Numquam alium exspectes; tua, si potes, omnia tractes. [Pereira 113] Não esperes por outrem; trata tu mesmo, se puderes, de todos os teus negócios. Quem quer, faz; quem não quer, manda. Se queres ser bem servido, serve-te a ti mesmo. Não vos tenhais a tenças alheias. VIDE: Dum tua res agitur, alienae curae deses ne committas. Ne tu aliis faciendum trade, factam si quam rem cupis. Per nosmet ipsos agendum quod recte curari volumus.

3737. Numquam Amor quemquam nisi cupidum hominem postulat se in plagas conicere. [Plauto, Trinummus 236] Nunca o Amor tenta apanhar em suas redes senão o homem cobiçoso.

3738. Numquam auctores, semper interpretes. [Sêneca, Epistulae Morales 33.8 / Rezende 4465] Nunca autores, sempre intérpretes.

3739. Numquam autem liquidum sincerumque ex turbido venit. [Sêneca, De Clementia 2.6.1] O que vem de uma fonte turva nunca é límpido e puro. De mau grão, nunca bom pão. VIDE: Difficile esse e malis fieri bonos. Numquam liquidum sincerum ex turbido venit.

3740. Numquam autem recte faciet qui cito credit. [Petrônio, Satiricon 43] Nunca agirá bem quem confia depressa. Quem crê de ligeiro, água lhe cai no seio. VIDE: Non temere credere est nervus sapientiae. Numquam recte facit, qui cito credit. Qui cito credit, cito perit. Qui cito credit, cito decipitur. Qui facile credit, facile quoque fallitur idem. Qui facile credit, facile decipitur.

3740a. Numquam bella piis, numquam certamina desunt; et quo cum certet mens pia semper habet. [Seybold 245] Aos virtuosos nunca faltam guerras, nunca faltam demandas; e a mente pia sempre tem com quem demandar.

3741. Numquam cede malis, fortunam vince ferendo. [Medina 586] Nunca recues diante dos males; vence a sorte, suportando-a. Bom coração quebranta má ventura. VIDE: Bonus animus in mala re dimidium est mali.

3742. Numquam , crede mihi, a morbo sanabitur aeger si multis medicis traditur una febris. [Owen, Monosticha 69] Podes crer: o doente nunca ficará bom da doença, se uma única febre for entregue a muitos médicos. Muitos alhos num gral se pisam mal. Muitos concertadores desconcertam a noiva. Numquam, crede mihi, morbus curabitur aegri, si multis medicis creditur una febris. [Seybold 245] VIDE: Communiter neglegitur quod communiter possidetur. Multi medici regem sustulerunt. Multi medici regem perdiderunt. Negotia pluribus comissa segnius expediuntur.

3743. Numquam crescit ex post facto praeteriti delicti aestimatio. [Digesta 50.7.138] Nunca se pode ampliar a estimação de um delito depois de acontecido. (=Não pode uma lei posterior ampliar a punição de um delito anterior).

3744. Numquam de manu et oculis tuis recedat liber. [S.Jerônimo, Ad Rusticum] Que nunca fique o livro longe da tua mão e dos teus olhos.

3745. Numquam dederis spatiosum tempus in iram; saepe simultates ira morata facit. [Ovídio, Amores 1.8.81] Nunca te entregues por longo tempo à ira; muitas vezes a ira prolongada engendra ódio.

3746. Numquam deerunt miserae sollicitudinis causae. [Sêneca, De Brevitate Vitae 17] Nunca faltarão motivos de tristes preocupações.

3747. Numquam deflecto. [Divisa do Barão de Teresópolis / Rezende 4466] Nunca me curvo.

3748. Numquam deorsum. [Divisa] Nunca para baixo.

3749. Numquam desinemus communi bono operam dare, opem ferre etiam inimicis. [Sêneca, De Otio 1.4] Nunca deixemos de trabalhar para o bem comum, de prestar auxílio mesmo aos inimigos.

3750. Numquam dii magna praemia facile concessere. Os deuses nunca concederam grandes benefícios sem esforço. Deus não manda nem cozido nem assado. VIDE: Adesse gaudet, sed laboranti, Deus. Absque labore nihil succedit.

3751. Numquam discrepat utile ab decoro. [Ausônio, Septem Sapientum Sententiae, Periander] O útil nunca está em desacordo com o honesto.

3752. Numquam dormio. [Divisa] Nunca durmo. Sempre alerta.

3753. Numquam efficies ut recte ingrediantur cancri. [Aristófanes / Erasmo, Adagia 3.7.38] Nunca conseguirás que os caranguejos andem direito. O que o berço dá só o túmulo tira. Pau que nasce torto nunca endireita. Numquam efficies ut cancri recte incedant. VIDE: Ambulet ut cancer recte, haud effeceris unquam. Cancri numquam recte ingrediuntur. Curvum lignum numquam rectum. Nativos mores occultare difficile.

3754. Numquam eminentiae invidia carent. [Veleio Patérculo, Historia Romana 2.40.4] Nunca as altas posições estão livres da inveja. A inveja sempre atina lugares altos. VIDE: Allatrat victorem invidia. Assidua eminentis fortunae comes invidia. Nemo est qui miseros invideat. Numquam virtutem deserit invidia.

3755. Numquam enim corpus umbra aut veritatem imago praecedit. [Tertuliano, Apologeticus 47.5] A sombra não existe antes do corpo, nem a cópia antes do original.

3756. Numquam enim virtus vitio adiuvanda est. [Sêneca, De Ira 1.9.1] Jamais a virtude deve ser ajudada pelo vício.

3757. Numquam erit felix, quem torquebit felicior. [Sêneca, De Ira 3.30.3] Nunca será feliz aquele a quem torturar a visão de alguém mais feliz. O invejoso é infeliz com a felicidade alheia.

3758. Numquam est bellum iustum ubi nulla praecessit iniuria. [S.Tomás de Aquino] Nunca é justa a guerra, se não a precedeu nenhuma agressão.

3759. Numquam est fidelis cum potente societas. [Fedro, Fabulae 1.5.1] Nunca é confiável a aliança com o poderoso. VIDE: Haud tutum est cum dominis facetiis ludere. Infida societas regni. Iniqua partitio. Leonina societas. Nulla sancta societas nec fides regni est. Quia nominor leo.

3760. Numquam est ille miser cui facile est mori. [Sêneca, Hercules Oetaeus 111] Nunca é infeliz aquele para quem morrer é fácil.

3761. Numquam est utile peccare, quia semper est turpe. [Cícero, De Officiis 3.15] Nunca é vantajoso proceder mal, porque é sempre vergonhoso.

3762. Numquam ex malo patre bonus filius. [Erasmo, Adagia 1.6.33] De mau pai, nunca bom filho. Nunca de corvo bom ovo. De ruim árvore nunca bom fruto. VIDE: Difficile esse e malis fieri bonos. Numquam liquidum sincerum ex turbido venit. Non procul a proprio stipite poma cadunt.

3763. Numquam expletur cupiditatis sitis. [Cícero, Paradoxa 6, adaptado] Nunca se satisfaz a sede da cobiça. A cobiça não se farta. VIDE: Avarum irritat, non satiat pecunia. Avarum excitant, non satiant divitiae. Crescit amor nummi, quantum ipsa pecunia crevit.

3764. Numquam exuas te, antequam cubitum eas. [Manúcio, Adagia 1407] Nunca te dispas antes de ires dormir. Quem dá o seu antes de morrer, aparelhe-se a bem sofrer. VIDE: Si tua des cunctis omnia, multa feres.

3765. Numquam finem inveniet libido. [Cícero, Tusculanae Disputationes 5.20] A paixão nunca encontrará um fim.

3766. Numquam fruimus bonis praesentibus, sed futuris semper inhiamus. [Grynaeus 89] Nunca aproveitamos dos bens presentes, mas sempre ansiamos pelos futuros.

3767. Numquam fuit vulpes adeo ingeniosa quae quandoque non caderet in laqueum venatoris. [Boncompagno, Palma 26.1] Nunca houve raposa tão inteligente que alguma vez não caísse no laço do caçador. Muito sabe a raposa, mas mais quem a toma. VIDE: Ingenio vulpes cedat capientibus aequum est.

3768. Numquam humilis labitur, nam unde labi posset, qui sub omnibus est? [S.Macário / Bernardes, Nova Floresta 5.264] O humilde não cai, porque onde há de cair, se está debaixo de todos? VIDE: Humilitate gaude, altitudo enim eius firma est, nec ruere potest.

3769. Numquam imbellem feroces progenerant aquilae columbam. Águias ferozes nunca geram pomba pacífica. As águias não produzem pombas. Das águias não nascem pombas. Cobra não gera passarinho. VIDE: Aquila non parit columbam. Aquilae non generant columbas. Aquilae non progenerant columbas. Aquila non generat columbam. Nec progenerant aquilae columbam. Neque imbellem feroces progenerant aquilae columbam.

3770. Numquam imperator ita paci credit, ut non se praeparet bello. [Sêneca, De Vita Beata 26.2] Nunca um general confia tanto na paz, que não se prepare para a guerra. Rei desarmado não tem seguro o seu estado. VIDE: Neque quies gentium sine armis, neque arma sine stipendiis. Quies gentium sine armis haberi nequit. Si vis pacem, para bellum.

3771. Numquam imprudentibus imber obfuit. [Virgílio, Georgica 1.373] A chuva nunca foi obstáculo aos imprudentes.

3772. Numquam intempestiva, numquam molesta amicitia. [Cícero, De Amicitia 22] A amizade nunca é intempestiva, nunca é prejudicial.

3773. Numquam invenietur, si contenti fuerimus inventis. [Sêneca, Epistulae Morales 33.10] Nunca será descoberto nada, se nos contentarmos com o que já foi descoberto.

3774. Numquam liquidum sincerum ex turbido venit. Água pura nunca vem de fonte turva. VIDE: Difficile esse e malis fieri bonos. Numquam autem liquidum sincerumque ex turbido venit.

3775. Numquam maior spes pacis affulget, quam cum serio bellum geritur. Nunca brilha maior esperança de paz, do que quando se faz a guerra com seriedade. A boa guerra faz a boa paz. VIDE: Spes pacis affulget, cum serio bellum geritur.

3776. Numquam minus solus quam cum solus. [Cícero, De República 1.27] Nunca estou menos só que quando estou só. VIDE: Sapiens nusquam minus solus quam cum solus.

3777. Numquam naturam mos vinceret: est enim ea semper invicta. [Cícero, Tusculanae Disputationes 5.78] Jamais os costumes vencerão a natureza: esta é sempre invencível.

3778. Numquam non miser est, qui, quod timeat, cogitat. [Publílio Siro] Nunca deixa de ser infeliz quem sonha com o que teme.

3779. Numquam non paratus. [Divisa] Nunca desprevenido. Sempre alerta! VIDE: Semper paratus.

3780. Numquam obliviscar. [Divisa] Nunca esquecerei.

3781. Numquam oportet virum sapientem mulieri remittere frenum. [Henderson, Latin Proverbs 296] O homem ajuizado nunca deve entregar o controle à mulher.

3782. Numquam parum est quod satis est, numquam satis est quod multum. [Sêneca, Epistulae Morales 120] Nunca é pouco o que é bastante, nunca é bastante o que é muito. Quanto mais temos, mais queremos. VIDE: Avarum irritat, non satiat pecunia. Crescit amor nummi, quantum ipsa pecunia crevit. Desunt luxuriae multa, avaritiae omnia.

3783. Numquam periculum sine periculo vincitur. [Publílio Siro] Nunca se vence um perigo sem outro. Quem não arrisca não petisca. VIDE: Aude aliquid, si vis aliquid esse. Nihil conatur unquam, cuncta qui timet. Nihil lucri cepit, qui nulla pericla subivit. Qui nihil audet, nihil accipit.

3784. Numquam potest non esse virtuti locus. [Sêneca, Medea 161] Nunca deixa de haver lugar para a coragem.

3785. Numquam procrastinandum. [Alciato, Emblema 3] Nunca se deve deixar para depois. Não deixes para amanhã o que puderes fazer hoje. VIDE: Accelera, nec quid futuras differ in horas: qui non est hodie, cras minus aptus erit. Fac hodie: fugit haec non reditura dies. Ne differas in crastinum. Noli differre in aliud tempus quod hic et nunc facere potes. Noli differe res serias in crastinum diem.

3786. Numquam pudescere, et nihil non audere. [Erasmo, Moriae Encomium 29] Nunca se deixar vencer pela vergonha, e tudo ousar.

3787. Numquam quam multis, sed qualibus placeas, stude. [Publílio Siro] Nunca te importes com a quantos tu agradas, mas a que espécie de gente. VIDE: Non quam multis placeas, sed qualibus stude.

3788. Numquam quemquam senem audivi oblitum, quo loco thesaurum obruisset. [Cícero, De Senectute 7] Nunca soube de velho que tivesse esquecido onde escondeu seu tesouro.

3789. Numquam recte facit, qui cito credit. Nunca age bem quem confia depressa. Quem crê de ligeiro, água lhe cai no seio. VIDE: Numquam autem recte faciet qui cito credit. Qui cito credit, cito perit. Qui facile credit, facile quoque fallitur idem.

3790. Numquam rectum tortile lignum. [Grynaeus 389] Pau torto nunca fica reto. Pau que nasce torto nunca se endireita. Pau que nasce torto, até a cinza é torta. O que o berço dá, só a cova o tira. VIDE: Cancri numquam recte ingrediuntur. Curvum lignum numquam rectum. Lignum curvum numquam rectum. Lignum curvum numquam fit rectum. Lignum incurvum numquam rectum. Lignum quod tortum haud unquam vidimus rectum. Lignum tortum numquam fiet rectum. Lignum tortum haud unquam rectum. Pravum lignum numquam rectum. Rectum haud fit tortile lignum.

3791. Numquam retrorsum! [Divisa] Nunca recuar.

3792. Numquam sanantur deformis vulnera famae. [Dionísio Catão, Monosticha, Appendix 5] Nunca se curam as feridas da reputação desonrada.

3793. Numquam sapiens irascitur. [Cícero, Pro Murena 62] O homem sensato nunca se encoleriza.

3794. Numquam sapiunt stulti, nisi in angustiis. [Maturinus Corderius, Colloquia Scholastica 1.28] Os tolos só aprendem com as dificuldades. O tolo aprende à sua custa, e o sabido, à custa do tolo. VIDE: Eventus stultorum magister est.

3795. Numquam satis discitur. [Sêneca, Epistulae Morales 27] Nunca se aprende o bastante.

3796. Numquam satis est, quod improbae spei datur. [Publílio Siro] Nunca se concede bastante a um ambicioso desmesurado.

3797. Numquam satis pistrinum et mulier ornantur. [DAPR 293] Moinho e mulher nunca estão suficientemente enfeitados. Numquam satis navis et mulier ornantur. Navio e mulher nunca estão bastante enfeitados. VIDE: Navis et mulier numquam satis ornantur.

3798. Numquam scelus scelere vindicandum est. [DM 139] Um crime nunca deve ser vingado por meio de outro. Um crime não justifica outro. Numquam scelus scelere vincendum est. Um crime nunca deve ser vencido por meio de outro. VIDE: Non vindicandum scelere scelus.

3799. Numquam scilla rosam produxerit, aut hyacinthum. [Apostólio 15.50] Cebola nunca produzirá rosa ou jacinto. Não pode o ulmeiro dar peras. De cobra não nasce passarinho. VIDE: E scilla non nascitur rosa. Non etenim e scilla rosa nascitur, aut hyacinthus.

3800. Numquam se minus otiosum esse quam cum otiosus, nec minus solum, quam cum solus esset. [Cícero, De Officiis 3.1] Nunca se sentia menos ocioso do que quando estava ocioso, nem menos solitário do que quando estava sozinho. VIDE: Numquam sum minus otiosus quam cum otiosus sum.

AoTopo