DICIONÁRIO DE EXPRESSÕES E FRASES LATINAS
Compilado por HENERIK KOCHER
Home - Introdução - Bibliografia - Abreviaturas
A B C D E F G H I L M N O P Q R S T U VZ
C1 C2 C3 C4 C5 C6 C7 C8 C9 C10 C11
C10: 1801-2000
1801. Cuique facere licet nisi quod iure prohibetur. [Jur] A cada um é permitido fazer o que quiser, menos o que é proibido pela lei.
1802. Cuique in sua arte credendum. [Bacon, Advancement of Learning 2.13.1] Deve-se respeitar cada um em seu ofício. VIDE: ●Cuilibet in arte sua perito est credendum. ●Cuivis artifici in arte credendum est sua.
1803. Cuique licet iuri in favori suo introducto renuntiare. [Jur] A cada um é permitido renunciar a direito estabelecido em seu favor.
1804. Cuique placet stulto sua vestis sordida quamvis. A cada tolo agrada sua roupa, mesmo suja. VIDE: ●Cuilibet fatuo placet sua clava.
1805. Cuique suum. ■A cada um aquilo que é seu. ■A cada um o que lhe é devido. ■O seu a seu dono. VIDE: ●Redde cuique quod suum. ●Suum cuique. ●Suum cuique tribue.
1806. Cuius quidem a lingua melle dulcior fluebat sermo. [Homero, Ilíada 1.249] Da língua dele o discurso fluía mais doce que o mel.
1807. Cuius aures clausae veritati sunt, huius salus desperanda est. [Cícero, De Amicitia 90] Quem tem os ouvidos fechados à verdade deve perder a esperança de salvação.
1808. Cuius cura non est, recedat. [Rezende 1011] Quem não tem o que fazer aqui, afaste-se. (=Fórmula com que, nos Sínodos, e em outras cerimônias eclesiásticas católicas, se convidam os profanos a que se retirem). ●Cuius cura non est, procedat.
1809. Cuius edis panem, illius et aspice nutum. [Binder, Thesaurus 631] De quem comes o pão, dele também observa a vontade. ■Aquele louvar devemos, cujo pão comemos. ●Cuius edo panes, illius et debeo aspicere nutum. De quem como os pães, dele também devo observar a vontade. ●Cuius edo panes, illius cantilenam cano. Canto a canção daquele cujo pão como. ●Cuius enim panem manduco carmina canto. VIDE: ●Cuius panem comedo, eius cantilenam cano. ●Eius cantilenam canas, cuius plaustro veheris. ●Siceram cuius quis bibit, huius et carmen canat.
1810. Cuius est commodum eius debet esse incommodum. [Black 486] De quem é a vantagem, desse deve ser a desvantagem. VIDE: ●Commodum eius esse debet, cuius periculum est. ●Cuius periculum est, et commodum eius esse debet. ●Et commodum eius esse debet cuius periculum est.
1811. Cuius est condere legem, eius et abrogare. [Jur] Quem pode criar uma lei também pode ab-rogar. VIDE: ●Si enim in praesenti leges condere soli imperatori concessum est, et leges interpretari solum dignum imperio esse oportet.
1812. Cuius est dare, eius est disponere. [Jur / Broom 356] Quem tem o direito de doar tem o direito de regular a doação.
1813. Cuius est divisio, alterius est electio. [Jur / Black 487] De qual (dos dois) é a divisão (de uma propriedade), do outro é a escolha (das partes dessa propriedade).
1814. Cuius est dominium, eius est periculum. [Jur / Black 487] O risco é de quem tem o domínio.
1815. Cuius est instituere, eius est abrogare. [Jur / Broom 680] A quem cabe instituir a esse também cabe ab-rogar.
1816. Cuius est solum, eius est usque ad caelum et usque ad inferos. [Jur / Black 487] Quem é dono do solo. é dono até o céu e até o subsolo. ●Cuius est solum, eius est usque ad sidera et usque ad inferos.
1817. Cuius iuris est principale, eiusdem iuris erit accessorium. [Jur / Black 487] Quem tem jurisdição sobre o principal, tem jurisdição sobre o acessório.
1818. Cuius lotium purum est, medicum reicit. [Apostólio 14.99] Quem tem a urina limpa, dispensa médico. ■Mijar claro, dar uma figa ao médico.
1819. Cuius mortem amici exspectant, vitam cives oderunt. [Publílio Siro] Se os amigos esperam sua morte, sem dúvida os concidadãos odeiam sua vida.
1820. Cuius non sum dignus calceamenta portare. [Vulgata, Mateus 3.11] Não sou digno de usar os sapatos dele.
1821. Cuius panem comedo, eius cantilenam cano. Canto a canção daquele cujo pão como. ■Aquele louvar devemos, cujo pão comemos. VIDE: ●Cuius edis panem, illius et aspice nutum. ●Cuius edo panes, illius et debeo aspicere nutum. ●Cuius edo panes, illius cantilenam cano. ●Cuius enim panem manduco carmina canto. ●Eius cantilenam canas, cuius plaustro veheris.
1822. Cuius per errorem dati repetitio est, eius consulto dati donatio est. [Jur / Black 487] Quem deu alguma coisa por engano tem direito à devolução; quem deu intencionalmente, é doação.
1823. Cuius periculum est, et commodum eius esse debet. [Jur] Quem tem o risco, desse também deve ser o lucro. VIDE: ●Commodum eius esse debet, cuius periculum est. ●Cuius est commodum eius debet esse incommodum. ●Et commodum eius esse debet cuius periculum est.
1824. Cuius regio, eius religio. [DAPR 800] De quem é a região, dele é a religião. (=Princípio pelo qual o governante determinava a religião dos habitantes do país. Esse princípio, aceito na Paz de Augsburg, em 1555, pôs fim às guerras civis religiosas nos países de língua alemã). ●Cuius regio, illius religio. ●Cuius regio, illius et religio. VIDE: ●Ubi unus dominus, ibi una religio.
1825. Cuius vita despicitur, restat ut eius praedicatio contemnatur. [S.Gregório / S.Tomás de Aquino, In Mateum, Lectio 12] Quando a vida de um homem é desprezível, segue-se que suas palavras devem ser desprezadas.
1826. Cuius vulturis hoc erit cadaver? [Marcial, Epigrammata 4.62.4] De que abutre será este cadáver? (=Diz-se de quem se supõe vir a ter, em breve, mau fim).
1827. Cuiuslibet non est Corinthum appellere. [Schottus, Adagia 619] Não é qualquer um que pode ir a Corinto. (=Nem todos têm posses para grandes despesas). ■Nem tudo é para todos. VIDE: ●Aliis alia licentia. ●Aliis si licet, tibi non licet. ●Non cuilibet Corintho fas esse adnavigare. ●Non cuivis homini contingit adire Corinthum. ●Non est Corinthum fas cuique appellere. ●Non est cuiuslibet Corinthum appellere. ●Non est datum cuivis Corinthum appellere. ●Non licet omnibus adire Corinthum. ●Non omnium est virorum ad Corinthum navigatio. ●Quod licet Iovi, non licet bovi.
1828. Cuiusmodi sunt mores, eiusmodi et orationem esse. [Schottus, Adagialia Sacra 38] Tal como for o caráter, assim também serão as palavras. ■Tal sino, tal badalada. ■Cada um fala como quem é.
1829. Cuiusque animum illic magis esse ubi amat, quam ubi animat. [Schottus, Adagialia Sacra 13] O coração de qualquer pessoa está mais onde ama do que onde vive. ■Onde estão os pintos, aí tem a galinha os olhos. VIDE: ●Anima plus est ubi amat, quam ubi animat. ●Animam hominis non illic esse ubi animat, sed ubi amat. ●Animus plus est ubi amat, quam ubi animat. ●Homo non est ubi animat, sed ubi amat. ●Plus enim est anima ubi amat, quam ubi animat.
1830. Cuiusque opera parentum loco illi sunt. [Branco 469] As obras de cada um são para ele como seus pais. ■Cada um é filho de suas obras.
1831. Cuiusque rei potissima pars principium est. [Gaio, Digesta 1.2.1] A parte mais importante de qualquer coisa é o princípio. ■O primeiro passo é o que mais custa.
1832. Cuiusvis hominis est errare, nullius, nisi insipientes, in errore perseverare. [Cícero, Philipicae 12.2.5] Todo homem erra, nenhum, a não ser o ignorante, persevera no erro. ■Do homem é errar, e da besta teimar. ●Cuiusvis hominis est errare, solius insipientis est in errore perseverare. VIDE: ●Errare humanum est, in errore perseverare, beluinum. ●Hominum est errare, sed ferinum perseverare in errore.
1833. Cuiusvis temporis homo. [Cícero, De Oratore 2.271] Um homem de qualquer tempo. (=Um homem que se adapta às circunstâncias).
1834. Cuivis artifici in arte credendum est sua. [Publílio Siro] Todo oficial deve ser respeitado em seu ofício. VIDE: ●Cuilibet in arte sua perito est credendum. ●Cuique in sua arte credendum.
1835. Cuivis dolori remedium est patientia. [Publílio Siro] A paciência é remédio para qualquer dor. ●A paciência abranda a dor. ■A paciência é ungüento para todas as chagas. VIDE: ●Dolori cuivis remedium est patientia. ●Patientia est remedium cuivis dolori.
1836. Cuivis potest accidere quod cuiquam potest. [Publílio Siro] O que pode acontecer a uma determinada pessoa pode acontecer a qualquer um. ●Cuivis potest accidere quod cuidam potest. VIDE: ●Cunctis potest accidere quod cuivis potest. ●Quod cuiquam contigit, cuivis potest.
1837. Culicem elephanti confers. [Erasmo, Adagia 3.1.27] Comparas um mosquito com um elefante.
1838. Culices elephas non curat. [Binder, Thesaurus 635] Elefante não se preocupa com mosquitos. ■Homem grande não desce a coisas baixas. ●Culicem non curat elephantus. VIDE: ●Elephantus culicem non curat. ●Elephantus Indus non hili culicem facit. ●Elephas indus culices non timet.
1839. Culpa caret, qui scit, sed prohibere non potest. [Digesta 50.17.50] Está isento de culpa aquele que sabe, mas não pode impedir.
1840. Culpa est bis ad eumdem lapidem offendere. Tropeçar duas vezes na mesma pedra é negligência. ■Ao que erra, perdoa-lhe uma vez, mas não três. ■Só o tolo cai duas vezes no mesmo buraco. VIDE: ●Bis ad eumdem lapidem offendere culpa est. ●Bis ad eumdem impingere lapidem turpe. ●Bis ad eumdem. ●Iterum eumdem ad lapidem offendere. ●Non bis ad eumdem lapidem offendere. ●Sapientis haud est bis in eodem lapide labi. ●Tua culpa ad eumdem lapidem bis offenderes. ●Turpe est eumdem bis ad lapidem impingere. ●Turpe est idem saxum ferire saepius.
1841. Culpa est immiscere se rei ad se non pertinenti. [Pompônio, Digesta 50.17.36] É uma falta imiscuir-se alguém em coisa que não lhe diz respeito.
1842. Culpa est non praevidere quod facile potest evenire. [Jur] É culpa não prever o que facilmente pode acontecer.
1843. Culpa est quod, cum a diligente provideri potuit, non est provisum. [Jur] Constitui culpa não haver providenciado, quando podia ser providenciado por pessoa diligente.
1844. Culpa fontis est, si unda turbida. [Binder, Thesaurus 636] Se a água é turva, a culpa é da fonte.
1845. Culpa in abstracto. [Jur] A culpa considerada de modo abstrato.
1846. Culpa in concreto. [Jur] A culpa considerada concretamente.
1847. Culpa in faciendo. [Jur] A culpa na prestação de uma obrigação.
1848. Culpa in omittendo. [Jur] A culpa por omissão.
1849. Culpa lata dolo aequiparatur. [Jur / Black 487] Grande culpa equivale a dolo. ●Culpa lata dolo aequiparanda. ●Culpa magna, dolo proxima.
1850. Culpa levis. [Jur] A culpa leve.
1851. Culpa non potest imputari ei qui non facit quod facere non tenebatur. [Jur] Não se pode imputar culpa a quem não faz o que não era obrigado a fazer.
1852. Culpa par odium exigit. [Sêneca, Hercules Oetaeus 445] A ofensa exige uma repulsa proporcional.
1853. Culpa sua damnum sentiens non intellegitur damnum pati. [Maloux 368] Quem sofre um prejuízo por própria culpa não se considera que sofre prejuízo. ■Sofrimento por gosto, antes rir que chorar. VIDE: ●Qui culpa sua damnum sentit, nullum damnum sentire videtur. ●Quod quis ex culpa sua damnum sentit, non intellegitur damnum sentire.
1854. Culpa tenet suos auctores. [Jur / Black 487] A má conduta compromete seus autores. ●Culpa teneat suos auctores. A má conduta deve comprometer seus autores.
1855. Culpa ubi maior est, ibi gravior debet esse poena. [Jur] Quanto maior a culpa, mais pesada deve ser a pena.
1856. Culpa ubi non est, nec poena esse debet. [Jur] Onde não há culpa, também não deve haver punição. ●Culpa ubi non est, nec poena esse potest. Onde não há culpa, também não pode haver punição.
1857. Culpa vacare maximum est solacium. [Publílio Siro] Ser inocente é o maior consolo. VIDE: ●Vacare culpa magnum est solacium. ●Vacare culpa est optimum solacium.
1858. Culpae poena par esto. [Jur / Black 487] Que a punição seja equivalente à falta. VIDE: ●Poena ad mensuram delicti statuenda est.
1859. Culpam maiorum posteri luunt. Os descendentes pagam pelos erros dos antepassados. ■Pecados dos nossos avós, fazem-nos eles, pagamo-los nós. ●Culpam maiorum posteri luere. [Quinto Cúrcio, Historiae 7.5] Os descendentes pagaram pelos erros dos antepassados. VIDE: ●Crimina saepe luunt nati scelerata parentum. ●Patres comederunt uvam acerbam, et dentes filiorum obstupescunt. ●Patres comederunt uvam acerbam, et dentes filiorum obstupuerunt. ●Patres nostri peccaverunt et nos peccata eorum portamus. ●Quod sus peccavit, succula saepe luit.
1860. Culpam poena premit comes. [Horácio, Carmina 4.5.24] O castigo segue a falta como companheiro. VIDE: ●Nil inultum remanebit. ●Nullum malum impunitum.
1861. Culpam praesertim deprehensam pertinaciter tueri culpa altera est. [Quintiliano, Institutio Oratoria 6.4.16] É uma segunda falta defender com tenacidade uma falta descoberta.
1862. Culpantur multum, qui garrula multa loquuntur. [Medina 607] São muito criticados os que tagarelam muito. ■Quem muito fala, muito erra. VIDE: ●Multum culpantur qui garrula multa loquuntur.
1863. Culta placent. [Ovídio, De Medicamine 7] As coisas que são cultivadas agradam.
1864. Cultores sui Deus protegit. [Inscrição em moeda inglesa] Deus defende seus adoradores.
1865. Cultura autem animi philosophia est. [Cícero, Tusculanae Disputationes 2.13] A filosofia, pois, é o cultivo do espírito.
1866. Cultus ingenii nullum unquam divitem fecit. [Binder, Thesaurus 639] O cultivo da inteligência nunca fez ninguém rico.
1867. Cum accusas alium, propriam prius inspice vitam. [Dionísio Catão, Monosticha, Appendix 41] Quando acusares alguém, examina antes tua própria vida. ■Macaco, olha teu rabo! ■Mete a mão em teu seio, não dirás do fado alheio.
1868. Cum adsit ursus, vestigia quaeris. [Erasmo, Adagia 1.10.34] Procuras as pegadas do urso, embora ele esteja à tua frente. ■Estás montado no cavalo e procuras por ele. VIDE: ●Invento urso vestigia insequeris. ●Praesente urso, vestigia ne quaere. ●Praesentis ursi quaeritas vestigia. ●Ursi praesentis vestigia quaeris. ●Ursa praesente, vestigia quaeris. ●Ursus cum adsit, vestigia quaeris.
1869. Cum adsit via, semitam quaeris. [Erasmo, Adagia 4.2.2] Embora a estrada esteja à tua frente, procuras um atalho. ■Procuras o cavalo e estás montado nele. VIDE: ●Cum sit patens iter, requiris semitam.
1870. Cum adsunt testimonia rerum, quid opus est verbis? [Jur / Black 488] Quando há provas dos fatos, qual a necessidades de palavras?
1871. Cum adhuc esset puer, coepit quaerere Deum patris sui. [Vulgata, 2Paralipômenos 34.3] Sendo ainda muito moço, começou a buscar o Deus de seu pai. VIDE: ●Quaerere Deum.
1872. Cum aegrotis insanire pulchrum est. [Schottus, Adagia 480] É louvável fazer-se de louco, quando se está entre loucos. ■Na terra aonde fores ter, faze o que vires fazer. ■Em terra de lobos, uiva-se com eles. VIDE: ●Insanire cum insanientibus. ●Necesse cum insanientibus furere. ●Necesse est cum insanientibus furere, nisi solus relinqueris. ●Qui cum insanis non insanit, is insanit.
1873. Cum alios timueris, tum te ipsum maxime verere: nam sine aliis saepe esse potes, sine te nunquam. [DM 108] Se tens medo dos outros, então trata de recear principalmente a ti mesmo, pois sem os outros muitas vezes podes estar, mas sem ti, nunca.
1874. Cum aliquis deorum nocet, ne robustus quidem possit effugere. [Schottus, Adagia 442] Quando algum deus persegue, nem o forte consegue escapar. ■Quando Deus não quer, não servem votos nem rogos.
1875. Cum aliquis renunciaverit societati, solvitur societas. [Jur / Black 488] Quando alguém renunciar à sociedade, esta se desfaz.
1876. Cum amamus, tum perimus. [Plauto, Truculentus 189] Quando amamos, nós nos perdemos. ■Homem apaixonado não ouve conselho.
1877. Cum ames, non sapias, aut cum sapias, non ames. [Publílio Siro] Quando se ama, não se tem juízo, ou quando se tem juízo, não se está amando. ■Amar e saber não pode ser.
1878. Cum amico et benemerito non est suscipiendum certamen. [Grynaeus 45] Com amigo e benfeitor não se deve começar disputa. ●Cum amico non certandum aemulatione. [Erasmo, Adagia 3.10.24] Com amigo não se deve competir.
1879. Cum amico et familiari sincere semper est agendum. [John Sherren Brewer, The Reign of Henry VIII 283] Com o amigo e o parente deve-se sempre proceder com sinceridade.
1880. Cum amico omnia amara et dulcia communicata velim. [Frontão, Epistulae ad Amicos 1.17 / Tosi 1305] Gostaria de compartilhar com o amigo todas as amarguras e prazeres. ■Com o amigo fiel, deve o amigo abrir o peito. VIDE: ●Communia esse amicorum inter se omnia.
1881. Cum aqua fauces strangulet, quid iam opus est bibere? [Erasmo, Adagia 2.1.8] Quando a água sufoca a garganta, por que é preciso beber mais?
1882. Cum aquila esse queas, inter graculos primas ne opta. [Grynaeus 129] Se podes ser águia, não queiras ser o primeiro entre os gralhos. ●Cum aquila esse queas, ne primas inter graculos optes. [Dumaine 241]
1883. Cum asinus in tegulis ascenderit. [Brewer, Dictionary of Phrase and Fable] Quando o burro subir ao telhado. ■No dia de São Nunca. VIDE: ●Asinus in tegulis. ●Asinus ad tegulas. ●Si ascenderit asinus per scalas.
1884. Cum astutis astute agendum esse. Com velhaco, debe-se agir como velhaco. ■Com raposas é bom ser manhoso. ■Para velhaco, velhaco e meio. VIDE: ●Arte deluditur ars. ●Cum vulpe vulpinari tu quoque invicem. ●Cum vulpe vulpina utere quoque astutia. ●Cum vulpe vulpinandum, cum Cretense, cretizandum. ●Cum vulpe vulpinandum. ●Vulpinari cum vulpibus. ●Vulpinari cum vulpe. ●Vulpinatur cum vulpe.
1885. Cum audace non eas in desertum. [Vulgata, Eclesiástico 8.19] Com o atrevido não vás ao despovoado. ●Cum audace non eas in via. [Vulgata, Eclesiástico 8.18] Não te metas em viagem com homem atrevido.
1886. Cum autem corpus quiescit, anima in motu est, et corporis partes perreptans domum suam gubernat, et omnes corporis actiones ipsa perficit. [Nenter vii] Quando o corpo descansa, o espírito está em movimento, e, penetrando nas partes do corpo, comanda a sua morada, e executa todas as ações do corpo.
1887. Cum autem sublatus fuerit ab oculis, etiam cito transit a mente. [Tomás de Kempis, De Imitatione Christi 1.23.3] Quando nos for tirado dos olhos, também logo sairá de nossa mente. ■Longe dos olhos, longe do coração. ■Ausência aparta amor.
1888. Cum basi illum sua metiris. [Sêneca, Epistulae Morales 76.31] Tu o medes junto com o pedestal. (=Dás a ele importância maior do que realmente tem).
1889. Cum bene potatur, quae non sunt debita fatur. [Carmina Burana] Quando se bebe bem, fala-se o que não se deve. ■Cachaceiro não tem segredo.
1890. Cum bene sum potus, tunc versibus effluo totus; cum sitio, siccor. [Carmina Burana] Quando bebi bem, então eu me derramo todo em versos, mas, quando estou sedento, eu seco.
1891. Cum bona gratia. Com bons modos.
1892. Cum bonis ambula. [Dionísio Catão, Monosticha 7] Freqüenta as pessoas de bem.
1893. Cum bonis bonus eris, cum perversis perverteris. [Grynaeus 517] Andando com os bons, serás bom; andando com os perversos, tu te perverterás. ■Dize-me com quem andas, e eu te direi as manhas que tens. VIDE: ●Tu perverteris, si perversis socieris.
1894. Cum brutis non est luctandum. [Rezende 1029] Com os brutos não se deve lutar. ■Com vilão não porfies.
1895. Cum cane simul et lorum. [Manúcio, Adagia 1045] (Perdeu) a trela junto com o cão. ■Lá vai quanto Marta fiou. ■Lá se foi o melhor boi do meu arado. ■Foi tudo para o beleléu. VIDE: ●Actum est. ●Conclamatum est. ●Lorum una cum cane periit.
1896. Cum canes funguntur officiis luporum, cuinam praesidio pecuaria credemus? [RH 4.46] Se os cães fazem as tarefas dos lobos, a que guarda confiaremos os rebanhos?
1897. Cum canibus in puteo non est pugnandum. [K.W.Wójcicki, Biblioteka 203] Não se deve lutar com um cão num poço.
1898. Cum capiti mederi debeam, reduviam curo. [Cícero, Pro Roscio 44.128, adaptado] Trato de uma espiga no dedo, quando é a cabeça que eu deveria medicar.
1899. Cum caput aegrotat, corpus simul omne laborat. [Beda, Proverbiorum Liber] Quando a cabeça está doente, sofre o corpo todo ao mesmo tempo. ■Quando a cabeça não regula, quem paga é o corpo. VIDE: ●Cui caput infirmum, cetera membra dolent. ●Dum caput aegrotat, omnia alia membra dolent. ●Dum caput dolet, cetera membra dolent. ●Dum caput dolet, omnia alia membra dolent. ●Dum male pastori vadit, vadit male gregi. ●Dum pastori male succedit, idem fit in detrimentum gregis. ●Membra deficiunt cum caput deprimitur. ●Si caput doleat, cetera membra dolent. ●Si caput dolet, omnia membra languent.
1900. Cum ceciderit inimicus tuus, ne gaudeas, et in ruina eius ne exultet cor tuum. [Vulgata, Provérbios 24.17] Quando cair o teu inimigo, não te alegres, nem, quando tropeçar, se regozije o teu coração.
1901. Cum certitudine. Com certeza.
1902. Cum cetera vitia senescant in homine, sola avaritia iuvenescit. Enquanto todos os vícios envelhecem no homem, somente a avareza rejuvenesce. ■Quando todo vício envelhece, a avareza reverdece. VIDE: ●Cum omnia vitia senescunt, sola avaritia iuvenescit.
1903. Cum charta cadit, omnis scientia vadit. Quando cai o papel, lá se vai toda a sabença. (=Diz-se de quem discursa ou dá aula lendo apontamentos). ●Cum charta cadit, tota scientia vadit. VIDE: ●Si charta cadit, tota scientia evadit. ●Si charta cadit, tota scientia galoppat.
1904. Cum cluo lucrosus, fluo mente superciliosus. [DAPR 21] Quando me chamam de rico, eu fico arrogante. ■Abundância cria arrogância. VIDE: ●Mente tumens laetor, numismate dum locupletor.
1905. Cum confitente sponte mitius est agendum. [Jur / Black 488] Com o que confessa espontaneamente deve-se agir com mais benevolência.
1906. Cum Cretensibus cretizandum. Com cretenses, deve-se agir como cretense. ■Com raposas é bom ser manhoso. VIDE: ●Cum astutis astute agendum esse. ●Cretiza cum Cretensi.
1907. Cum dabitur sonipes gratis, non inspice dentes. [Samuel Singer, Thesaurus Proverbiorum Medii Aevi 113] Quanto te for dado de graça um cavalo, não lhe examines os dentes. ■A cavalo dado não se olham os dentes. VIDE: ●Donati non sunt ora inspicienda caballi. ●Donato non sunt ora inspicienda caballo. ●Equi donati dentes non inspiciuntur. ●Gratis donato non spectes ora caballo. ●Gratis quando datur equus, os non inspiciatur, non contemnatur, si morbidus. ●Noli equi dentes inspicere donati. ●Non oportet equi dentes inspicere donati. ●Si quis dat mannos, ne quaere in dentibus annos.
1908. Cum damnamur a vobis, a Deo absolvimur! [Tertuliano, Apologeticus 5.16] Quando somos condenados por vós, somos absolvidos por Deus!
1909. Cum das avaro praemium, ut noceat rogas. [Publílio Siro] Ao recompensares o ambicioso, tu o encorajas a fazer mal.
1910. Cum de lucro duorum quaeratur, melior est causa possidentis. [Ulpiano, Digesta 50.17.126.2] Quando se disputa sobre o lucro de dois, melhor é a causa de quem tem a posse.
1911. Cum de unius moribus iudicabis, de publicis cogita. [Publílio Siro] Quando julgares os costumes de uma pessoa, pensa nos costumes da coletividade.
1912. Cum defecerint ligna, exstinguetur ignis. [Vulgata, Provérbios 26.20] Quando não houver mais lenha, apagar-se-á o fogo.
1913. Cum Deo quisque flet et ridet; ab illo enim omnia proficiscuntur. [Grynaeus 107] Com Deus choramos e rimos; tudo, portanto, vem dele. ●Cum Deo quisque gaudet et flet. [Erasmo, Adagia 3.1.78] Com Deus a gente ri e chora. VIDE: ●Deo volente, ridet et flet quilibet. ●Deo volente, quisque ridet et flet. ●Flet omnis aut ridet Dei cum numine.
1914. Cum Deus auxilio est, nemo nocere potest. [Rezende 1031] Quando Deus nos protege, ninguém nos pode fazer mal. ■A quem Deus quer bem, o vento lhe apanha a lenha. VIDE: ●Cui Deus auxilio est, nemo nocere potest.
1915. Cum dignitate otium. [Cícero, Pro Sextio 45] O descanso com dignidade. VIDE: ●Otium cum dignitate.
1916. Cum dignitate potius cadamus quam cum ignominia serviamus. [Cícero, Philippica 3.35] Antes morrer com dignidade do que servir com ignomínia. VIDE: ●Praestat cum dignitate cadere quam cum ignominia servire.
1917. Cum diis ne contendas. Não lutes com os deuses. ●Cum diis non pugnandum. [Erasmo, Adagia 3.9.22] Com os deuses não se deve lutar. VIDE: ●Cum Iove ego sane nolim certamen inire. ●Pugnare cum diis cumque fortuna grave est. ●Pugnare cum Deo atque fortuna grave.
1918. Cum dilectione hominum et odio vitiorum. [RSA 28] Com amor aos homens e ódio aos vícios.
1919. Cum diva est ausus sus decertare Minerva. [Teócrito / Manúcio, Adagia 46] O porco ousou discutir com a deusa Minerva. VIDE: ●Ne sus Minervam doceat! ●Sus cum sis, cum Minerva contendis.
1920. Cum divis flectunt venerandos munera reges. [Platão / Apostólio 7.43] As dádivas aplacam os respeitáveis reis bem como os deuses. ■Dádivas aplacam homens e deuses. VIDE: ●Munera placant hominesque deosque. ●Munera placant homines. ●Munera capiunt hominesque deosque. ●Muneribus vel di capiuntur. ●Placatur donis Iuppiter ipse datis.
1921. Cum dixeris quod vis, audies quod non vis. [DAPR 223] Dizendo o que queres, ouvirás o que não queres. ■Quem diz o que quer ouve o que não quer. VIDE: ●Contumeliam si dices, audies. ●Qui quae vult dicit, quae non vult audit. ●Qui quod vult dicit, quod non vult saepius audit; et mala verba malum provocat alloquium. ●Si mihi male dixeris, tu quoque male audies. ●Si mihi perget quae vult dicere, ea quae non vult, audiet.
1922. Cum docemus, discimus. [Varrão, De Lingua Latina 7.7] Quando ensinamos, aprendemos. VIDE: ●Bis discit qui docet. ●Docendo, discimus. ●Docendo, discitur. ●Dum docent, discunt. ●Homines discunt, dum docent. ●Homines, dum docent, discunt. ●Qui docet, discit. ●Si vis scire, doce.
1923. Cum dolore abscindenda sunt, quae leviter sanari non possunt. [Beda, Proverbiorum Liber] Deve ser extirpado com dor o que não se pode curar com doçura.
1924. Cum domino cerasum res est mala mandere servum. [Eiselein 379; Binder, Thesaurus 642] Não é bom que o servo coma cerejas com o senhor. ■Com teu amo não jogues as peras, porque ele come as maduras e deixa-te as verdes. VIDE: ●Potentum amicitiae sunt periculosae.
1925. Cum domino semper pugna sinistra fuit. [Pereira 100] Disputa com senhor sempre deu mau resultado. ■Com o fogo não se brinca. ■Com quem pode não se brinca. VIDE: ●Cum pr