DICIONÁRIO DE EXPRESSÕES E FRASES LATINAS

Compilado por HENERIK KOCHER

Home - Introdução - Bibliografia - Abreviaturas

A  B  C  D  E  F  G  H  I  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  VZ

C1  C2  C3  C4  C5  C6  C7  C8  C9  C10  C11

C10: 1801-2000

1801. Cuique facere licet nisi quod iure prohibetur. [Jur] A cada um é permitido fazer o que quiser, menos o que é proibido pela lei.

1802. Cuique in sua arte credendum. [Bacon, Advancement of Learning 2.13.1] Deve-se respeitar cada um em seu ofício. VIDE: Cuilibet in arte sua perito est credendum. Cuivis artifici in arte credendum est sua.

1803. Cuique licet iuri in favori suo introducto renuntiare. [Jur] A cada um é permitido renunciar a direito estabelecido em seu favor.

1804. Cuique placet stulto sua vestis sordida quamvis. A cada tolo agrada sua roupa, mesmo suja. VIDE: Cuilibet fatuo placet sua clava.

1805. Cuique suum. A cada um aquilo que é seu. A cada um o que lhe é devido. O seu a seu dono. VIDE: Redde cuique quod suum. Suum cuique. Suum cuique tribue.

1806. Cuius quidem a lingua melle dulcior fluebat sermo. [Homero, Ilíada 1.249] Da língua dele o discurso fluía mais doce que o mel.

1807. Cuius aures clausae veritati sunt, huius salus desperanda est. [Cícero, De Amicitia 90] Quem tem os ouvidos fechados à verdade deve perder a esperança de salvação.

1808. Cuius cura non est, recedat. [Rezende 1011] Quem não tem o que fazer aqui, afaste-se. (=Fórmula com que, nos Sínodos, e em outras cerimônias eclesiásticas católicas, se convidam os profanos a que se retirem). Cuius cura non est, procedat.

1809. Cuius edis panem, illius et aspice nutum. [Binder, Thesaurus 631] De quem comes o pão, dele também observa a vontade. Aquele louvar devemos, cujo pão comemos. Cuius edo panes, illius et debeo aspicere nutum. De quem como os pães, dele também devo observar a vontade. Cuius edo panes, illius cantilenam cano. Canto a canção daquele cujo pão como. Cuius enim panem manduco carmina canto. VIDE: Cuius panem comedo, eius cantilenam cano. Eius cantilenam canas, cuius plaustro veheris. Siceram cuius quis bibit, huius et carmen canat.

1810. Cuius est commodum eius debet esse incommodum. [Black 486] De quem é a vantagem, desse deve ser a desvantagem. VIDE: Commodum eius esse debet, cuius periculum est. Cuius periculum est, et commodum eius esse debet. Et commodum eius esse debet cuius periculum est.

1811. Cuius est condere legem, eius et abrogare. [Jur] Quem pode criar uma lei também pode ab-rogar. VIDE: Si enim in praesenti leges condere soli imperatori concessum est, et leges interpretari solum dignum imperio esse oportet.

1812. Cuius est dare, eius est disponere. [Jur / Broom 356] Quem tem o direito de doar tem o direito de regular a doação.

1813. Cuius est divisio, alterius est electio. [Jur / Black 487] De qual (dos dois) é a divisão (de uma propriedade), do outro é a escolha (das partes dessa propriedade).

1814. Cuius est dominium, eius est periculum. [Jur / Black 487] O risco é de quem tem o domínio.

1815. Cuius est instituere, eius est abrogare. [Jur / Broom 680] A quem cabe instituir a esse também cabe ab-rogar.

1816. Cuius est solum, eius est usque ad caelum et usque ad inferos. [Jur / Black 487] Quem é dono do solo. é dono até o céu e até o subsolo. Cuius est solum, eius est usque ad sidera et usque ad inferos.

1817. Cuius iuris est principale, eiusdem iuris erit accessorium. [Jur / Black 487] Quem tem jurisdição sobre o principal, tem jurisdição sobre o acessório.

1818. Cuius lotium purum est, medicum reicit. [Apostólio 14.99] Quem tem a urina limpa, dispensa médico. Mijar claro, dar uma figa ao médico.

1819. Cuius mortem amici exspectant, vitam cives oderunt. [Publílio Siro] Se os amigos esperam sua morte, sem dúvida os concidadãos odeiam sua vida.

1820. Cuius non sum dignus calceamenta portare. [Vulgata, Mateus 3.11] Não sou digno de usar os sapatos dele.

1821. Cuius panem comedo, eius cantilenam cano. Canto a canção daquele cujo pão como. Aquele louvar devemos, cujo pão comemos. VIDE: Cuius edis panem, illius et aspice nutum. Cuius edo panes, illius et debeo aspicere nutum. Cuius edo panes, illius cantilenam cano. Cuius enim panem manduco carmina canto. Eius cantilenam canas, cuius plaustro veheris.

1822. Cuius per errorem dati repetitio est, eius consulto dati donatio est. [Jur / Black 487] Quem deu alguma coisa por engano tem direito à devolução; quem deu intencionalmente, é doação.

1823. Cuius periculum est, et commodum eius esse debet. [Jur] Quem tem o risco, desse também deve ser o lucro. VIDE: Commodum eius esse debet, cuius periculum est. Cuius est commodum eius debet esse incommodum. Et commodum eius esse debet cuius periculum est.

1824. Cuius regio, eius religio. [DAPR 800] De quem é a região, dele é a religião. (=Princípio pelo qual o governante determinava a religião dos habitantes do país. Esse princípio, aceito na Paz de Augsburg, em 1555, pôs fim às guerras civis religiosas nos países de língua alemã). Cuius regio, illius religio. Cuius regio, illius et religio. VIDE: Ubi unus dominus, ibi una religio.

1825. Cuius vita despicitur, restat ut eius praedicatio contemnatur. [S.Gregório / S.Tomás de Aquino, In Mateum, Lectio 12] Quando a vida de um homem é desprezível, segue-se que suas palavras devem ser desprezadas.

1826. Cuius vulturis hoc erit cadaver? [Marcial, Epigrammata 4.62.4] De que abutre será este cadáver? (=Diz-se de quem se supõe vir a ter, em breve, mau fim).

1827. Cuiuslibet non est Corinthum appellere. [Schottus, Adagia 619] Não é qualquer um que pode ir a Corinto. (=Nem todos têm posses para grandes despesas). Nem tudo é para todos. VIDE: Aliis alia licentia. Aliis si licet, tibi non licet. Non cuilibet Corintho fas esse adnavigare. Non cuivis homini contingit adire Corinthum. Non est Corinthum fas cuique appellere. Non est cuiuslibet Corinthum appellere. Non est datum cuivis Corinthum appellere. Non licet omnibus adire Corinthum. Non omnium est virorum ad Corinthum navigatio. Quod licet Iovi, non licet bovi.

1828. Cuiusmodi sunt mores, eiusmodi et orationem esse. [Schottus, Adagialia Sacra 38] Tal como for o caráter, assim também serão as palavras. Tal sino, tal badalada. Cada um fala como quem é.

1829. Cuiusque animum illic magis esse ubi amat, quam ubi animat. [Schottus, Adagialia Sacra 13] O coração de qualquer pessoa está mais onde ama do que onde vive. Onde estão os pintos, aí tem a galinha os olhos. VIDE: Anima plus est ubi amat, quam ubi animat. Animam hominis non illic esse ubi animat, sed ubi amat. Animus plus est ubi amat, quam ubi animat. Homo non est ubi animat, sed ubi amat. Plus enim est anima ubi amat, quam ubi animat.

1830. Cuiusque opera parentum loco illi sunt. [Branco 469] As obras de cada um são para ele como seus pais. Cada um é filho de suas obras.

1831. Cuiusque rei potissima pars principium est. [Gaio, Digesta 1.2.1] A parte mais importante de qualquer coisa é o princípio. O primeiro passo é o que mais custa.

1832. Cuiusvis hominis est errare, nullius, nisi insipientes, in errore perseverare. [Cícero, Philipicae 12.2.5] Todo homem erra, nenhum, a não ser o ignorante, persevera no erro. Do homem é errar, e da besta teimar. Cuiusvis hominis est errare, solius insipientis est in errore perseverare. VIDE: Errare humanum est, in errore perseverare, beluinum. Hominum est errare, sed ferinum perseverare in errore.

1833. Cuiusvis temporis homo. [Cícero, De Oratore 2.271] Um homem de qualquer tempo. (=Um homem que se adapta às circunstâncias).

1834. Cuivis artifici in arte credendum est sua. [Publílio Siro] Todo oficial deve ser respeitado em seu ofício. VIDE: Cuilibet in arte sua perito est credendum. Cuique in sua arte credendum.

1835. Cuivis dolori remedium est patientia. [Publílio Siro] A paciência é remédio para qualquer dor. A paciência abranda a dor. A paciência é ungüento para todas as chagas. VIDE: Dolori cuivis remedium est patientia. Patientia est remedium cuivis dolori.

1836. Cuivis potest accidere quod cuiquam potest. [Publílio Siro] O que pode acontecer a uma determinada pessoa pode acontecer a qualquer um. Cuivis potest accidere quod cuidam potest. VIDE: Cunctis potest accidere quod cuivis potest. Quod cuiquam contigit, cuivis potest.

1837. Culicem elephanti confers. [Erasmo, Adagia 3.1.27] Comparas um mosquito com um elefante.

1838. Culices elephas non curat. [Binder, Thesaurus 635] Elefante não se preocupa com mosquitos. Homem grande não desce a coisas baixas. Culicem non curat elephantus. VIDE: Elephantus culicem non curat. Elephantus Indus non hili culicem facit. Elephas indus culices non timet.

1839. Culpa caret, qui scit, sed prohibere non potest. [Digesta 50.17.50] Está isento de culpa aquele que sabe, mas não pode impedir.

1840. Culpa est bis ad eumdem lapidem offendere. Tropeçar duas vezes na mesma pedra é negligência. Ao que erra, perdoa-lhe uma vez, mas não três. Só o tolo cai duas vezes no mesmo buraco. VIDE: Bis ad eumdem lapidem offendere culpa est. Bis ad eumdem impingere lapidem turpe. Bis ad eumdem. Iterum eumdem ad lapidem offendere. Non bis ad eumdem lapidem offendere. Sapientis haud est bis in eodem lapide labi. Tua culpa ad eumdem lapidem bis offenderes. Turpe est eumdem bis ad lapidem impingere. Turpe est idem saxum ferire saepius.

1841. Culpa est immiscere se rei ad se non pertinenti. [Pompônio, Digesta 50.17.36] É uma falta imiscuir-se alguém em coisa que não lhe diz respeito.

1842. Culpa est non praevidere quod facile potest evenire. [Jur] É culpa não prever o que facilmente pode acontecer.

1843. Culpa est quod, cum a diligente provideri potuit, non est provisum. [Jur] Constitui culpa não haver providenciado, quando podia ser providenciado por pessoa diligente.

1844. Culpa fontis est, si unda turbida. [Binder, Thesaurus 636] Se a água é turva, a culpa é da fonte.

1845. Culpa in abstracto. [Jur] A culpa considerada de modo abstrato.

1846. Culpa in concreto. [Jur] A culpa considerada concretamente.

1847. Culpa in faciendo. [Jur] A culpa na prestação de uma obrigação.

1848. Culpa in omittendo. [Jur] A culpa por omissão.

1849. Culpa lata dolo aequiparatur. [Jur / Black 487] Grande culpa equivale a dolo. Culpa lata dolo aequiparanda. Culpa magna, dolo proxima.

1850. Culpa levis. [Jur] A culpa leve.

1851. Culpa non potest imputari ei qui non facit quod facere non tenebatur. [Jur] Não se pode imputar culpa a quem não faz o que não era obrigado a fazer.

1852. Culpa par odium exigit. [Sêneca, Hercules Oetaeus 445] A ofensa exige uma repulsa proporcional.

1853. Culpa sua damnum sentiens non intellegitur damnum pati. [Maloux 368] Quem sofre um prejuízo por própria culpa não se considera que sofre prejuízo. Sofrimento por gosto, antes rir que chorar. VIDE: Qui culpa sua damnum sentit, nullum damnum sentire videtur. Quod quis ex culpa sua damnum sentit, non intellegitur damnum sentire.

1854. Culpa tenet suos auctores. [Jur / Black 487] A má conduta compromete seus autores. Culpa teneat suos auctores. A má conduta deve comprometer seus autores.

1855. Culpa ubi maior est, ibi gravior debet esse poena. [Jur] Quanto maior a culpa, mais pesada deve ser a pena.

1856. Culpa ubi non est, nec poena esse debet. [Jur] Onde não há culpa, também não deve haver punição. Culpa ubi non est, nec poena esse potest. Onde não há culpa, também não pode haver punição.

1857. Culpa vacare maximum est solacium. [Publílio Siro] Ser inocente é o maior consolo. VIDE: Vacare culpa magnum est solacium. Vacare culpa est optimum solacium.

1858. Culpae poena par esto. [Jur / Black 487] Que a punição seja equivalente à falta. VIDE: Poena ad mensuram delicti statuenda est.

1859. Culpam maiorum posteri luunt. Os descendentes pagam pelos erros dos antepassados. Pecados dos nossos avós, fazem-nos eles, pagamo-los nós. Culpam maiorum posteri luere. [Quinto Cúrcio, Historiae 7.5] Os descendentes pagaram pelos erros dos antepassados. VIDE: Crimina saepe luunt nati scelerata parentum. Patres comederunt uvam acerbam, et dentes filiorum obstupescunt. Patres comederunt uvam acerbam, et dentes filiorum obstupuerunt. Patres nostri peccaverunt et nos peccata eorum portamus. Quod sus peccavit, succula saepe luit.

1860. Culpam poena premit comes. [Horácio, Carmina 4.5.24] O castigo segue a falta como companheiro. VIDE: Nil inultum remanebit. Nullum malum impunitum.

1861. Culpam praesertim deprehensam pertinaciter tueri culpa altera est. [Quintiliano, Institutio Oratoria 6.4.16] É uma segunda falta defender com tenacidade uma falta descoberta.

1862. Culpantur multum, qui garrula multa loquuntur. [Medina 607] São muito criticados os que tagarelam muito. Quem muito fala, muito erra. VIDE: Multum culpantur qui garrula multa loquuntur.

1863. Culta placent. [Ovídio, De Medicamine 7] As coisas que são cultivadas agradam.

1864. Cultores sui Deus protegit. [Inscrição em moeda inglesa] Deus defende seus adoradores.

1865. Cultura autem animi philosophia est. [Cícero, Tusculanae Disputationes 2.13] A filosofia, pois, é o cultivo do espírito.

1866. Cultus ingenii nullum unquam divitem fecit. [Binder, Thesaurus 639] O cultivo da inteligência nunca fez ninguém rico.

1867. Cum accusas alium, propriam prius inspice vitam. [Dionísio Catão, Monosticha, Appendix 41] Quando acusares alguém, examina antes tua própria vida. Macaco, olha teu rabo! Mete a mão em teu seio, não dirás do fado alheio.

1868. Cum adsit ursus, vestigia quaeris. [Erasmo, Adagia 1.10.34] Procuras as pegadas do urso, embora ele esteja à tua frente. Estás montado no cavalo e procuras por ele. VIDE: Invento urso vestigia insequeris. Praesente urso, vestigia ne quaere. Praesentis ursi quaeritas vestigia. Ursi praesentis vestigia quaeris. Ursa praesente, vestigia quaeris. Ursus cum adsit, vestigia quaeris.

1869. Cum adsit via, semitam quaeris. [Erasmo, Adagia 4.2.2] Embora a estrada esteja à tua frente, procuras um atalho. Procuras o cavalo e estás montado nele. VIDE: Cum sit patens iter, requiris semitam.

1870. Cum adsunt testimonia rerum, quid opus est verbis? [Jur / Black 488] Quando há provas dos fatos, qual a necessidades de palavras?

1871. Cum adhuc esset puer, coepit quaerere Deum patris sui. [Vulgata, 2Paralipômenos 34.3] Sendo ainda muito moço, começou a buscar o Deus de seu pai. VIDE: Quaerere Deum.

1872. Cum aegrotis insanire pulchrum est. [Schottus, Adagia 480] É louvável fazer-se de louco, quando se está entre loucos. Na terra aonde fores ter, faze o que vires fazer. Em terra de lobos, uiva-se com eles. VIDE: Insanire cum insanientibus. Necesse cum insanientibus furere. Necesse est cum insanientibus furere, nisi solus relinqueris. Qui cum insanis non insanit, is insanit.

1873. Cum alios timueris, tum te ipsum maxime verere: nam sine aliis saepe esse potes, sine te nunquam. [DM 108] Se tens medo dos outros, então trata de recear principalmente a ti mesmo, pois sem os outros muitas vezes podes estar, mas sem ti, nunca.

1874. Cum aliquis deorum nocet, ne robustus quidem possit effugere. [Schottus, Adagia 442] Quando algum deus persegue, nem o forte consegue escapar. Quando Deus não quer, não servem votos nem rogos.

1875. Cum aliquis renunciaverit societati, solvitur societas. [Jur / Black 488] Quando alguém renunciar à sociedade, esta se desfaz.

1876. Cum amamus, tum perimus. [Plauto, Truculentus 189] Quando amamos, nós nos perdemos. Homem apaixonado não ouve conselho.

1877. Cum ames, non sapias, aut cum sapias, non ames. [Publílio Siro] Quando se ama, não se tem juízo, ou quando se tem juízo, não se está amando. Amar e saber não pode ser.

1878. Cum amico et benemerito non est suscipiendum certamen. [Grynaeus 45] Com amigo e benfeitor não se deve começar disputa. Cum amico non certandum aemulatione. [Erasmo, Adagia 3.10.24] Com amigo não se deve competir.

1879. Cum amico et familiari sincere semper est agendum. [John Sherren Brewer, The Reign of Henry VIII 283] Com o amigo e o parente deve-se sempre proceder com sinceridade.

1880. Cum amico omnia amara et dulcia communicata velim. [Frontão, Epistulae ad Amicos 1.17 / Tosi 1305] Gostaria de compartilhar com o amigo todas as amarguras e prazeres. Com o amigo fiel, deve o amigo abrir o peito. VIDE: Communia esse amicorum inter se omnia.

1881. Cum aqua fauces strangulet, quid iam opus est bibere? [Erasmo, Adagia 2.1.8] Quando a água sufoca a garganta, por que é preciso beber mais?

1882. Cum aquila esse queas, inter graculos primas ne opta. [Grynaeus 129] Se podes ser águia, não queiras ser o primeiro entre os gralhos. Cum aquila esse queas, ne primas inter graculos optes. [Dumaine 241]

1883. Cum asinus in tegulis ascenderit. [Brewer, Dictionary of Phrase and Fable] Quando o burro subir ao telhado. No dia de São Nunca. VIDE: Asinus in tegulis. Asinus ad tegulas. Si ascenderit asinus per scalas.

1884. Cum astutis astute agendum esse. Com velhaco, debe-se agir como velhaco. Com raposas é bom ser manhoso. Para velhaco, velhaco e meio. VIDE: Arte deluditur ars. Cum vulpe vulpinari tu quoque invicem. Cum vulpe vulpina utere quoque astutia. Cum vulpe vulpinandum, cum Cretense, cretizandum. Cum vulpe vulpinandum. Vulpinari cum vulpibus. Vulpinari cum vulpe. Vulpinatur cum vulpe.

1885. Cum audace non eas in desertum. [Vulgata, Eclesiástico 8.19] Com o atrevido não vás ao despovoado. Cum audace non eas in via. [Vulgata, Eclesiástico 8.18] Não te metas em viagem com homem atrevido.

1886. Cum autem corpus quiescit, anima in motu est, et corporis partes perreptans domum suam gubernat, et omnes corporis actiones ipsa perficit. [Nenter vii] Quando o corpo descansa, o espírito está em movimento, e, penetrando nas partes do corpo, comanda a sua morada, e executa todas as ações do corpo.

1887. Cum autem sublatus fuerit ab oculis, etiam cito transit a mente. [Tomás de Kempis, De Imitatione Christi 1.23.3] Quando nos for tirado dos olhos, também logo sairá de nossa mente. Longe dos olhos, longe do coração. Ausência aparta amor.

1888. Cum basi illum sua metiris. [Sêneca, Epistulae Morales 76.31] Tu o medes junto com o pedestal. (=Dás a ele importância maior do que realmente tem).

1889. Cum bene potatur, quae non sunt debita fatur. [Carmina Burana] Quando se bebe bem, fala-se o que não se deve. Cachaceiro não tem segredo.

1890. Cum bene sum potus, tunc versibus effluo totus; cum sitio, siccor. [Carmina Burana] Quando bebi bem, então eu me derramo todo em versos, mas, quando estou sedento, eu seco.

1891. Cum bona gratia. Com bons modos.

1892. Cum bonis ambula. [Dionísio Catão, Monosticha 7] Freqüenta as pessoas de bem.

1893. Cum bonis bonus eris, cum perversis perverteris. [Grynaeus 517] Andando com os bons, serás bom; andando com os perversos, tu te perverterás. Dize-me com quem andas, e eu te direi as manhas que tens. VIDE: Tu perverteris, si perversis socieris.

1894. Cum brutis non est luctandum. [Rezende 1029] Com os brutos não se deve lutar. Com vilão não porfies.

1895. Cum cane simul et lorum. [Manúcio, Adagia 1045] (Perdeu) a trela junto com o cão. Lá vai quanto Marta fiou. Lá se foi o melhor boi do meu arado. Foi tudo para o beleléu. VIDE: Actum est. Conclamatum est. Lorum una cum cane periit.

1896. Cum canes funguntur officiis luporum, cuinam praesidio pecuaria credemus? [RH 4.46] Se os cães fazem as tarefas dos lobos, a que guarda confiaremos os rebanhos?

1897. Cum canibus in puteo non est pugnandum. [K.W.Wójcicki, Biblioteka 203] Não se deve lutar com um cão num poço.

1898. Cum capiti mederi debeam, reduviam curo. [Cícero, Pro Roscio 44.128, adaptado] Trato de uma espiga no dedo, quando é a cabeça que eu deveria medicar.

1899. Cum caput aegrotat, corpus simul omne laborat. [Beda, Proverbiorum Liber] Quando a cabeça está doente, sofre o corpo todo ao mesmo tempo. Quando a cabeça não regula, quem paga é o corpo. VIDE: Cui caput infirmum, cetera membra dolent. Dum caput aegrotat, omnia alia membra dolent. Dum caput dolet, cetera membra dolent. Dum caput dolet, omnia alia membra dolent. Dum male pastori vadit, vadit male gregi. Dum pastori male succedit, idem fit in detrimentum gregis. Membra deficiunt cum caput deprimitur. Si caput doleat, cetera membra dolent. Si caput dolet, omnia membra languent.

1900. Cum ceciderit inimicus tuus, ne gaudeas, et in ruina eius ne exultet cor tuum. [Vulgata, Provérbios 24.17] Quando cair o teu inimigo, não te alegres, nem, quando tropeçar, se regozije o teu coração.

1901. Cum certitudine. Com certeza.

1902. Cum cetera vitia senescant in homine, sola avaritia iuvenescit. Enquanto todos os vícios envelhecem no homem, somente a avareza rejuvenesce. Quando todo vício envelhece, a avareza reverdece. VIDE: Cum omnia vitia senescunt, sola avaritia iuvenescit.

1903. Cum charta cadit, omnis scientia vadit. Quando cai o papel, lá se vai toda a sabença. (=Diz-se de quem discursa ou dá aula lendo apontamentos). Cum charta cadit, tota scientia vadit. VIDE: Si charta cadit, tota scientia evadit. Si charta cadit, tota scientia galoppat.

1904. Cum cluo lucrosus, fluo mente superciliosus. [DAPR 21] Quando me chamam de rico, eu fico arrogante. Abundância cria arrogância. VIDE: Mente tumens laetor, numismate dum locupletor.

1905. Cum confitente sponte mitius est agendum. [Jur / Black 488] Com o que confessa espontaneamente deve-se agir com mais benevolência.

1906. Cum Cretensibus cretizandum. Com cretenses, deve-se agir como cretense. Com raposas é bom ser manhoso. VIDE: Cum astutis astute agendum esse. Cretiza cum Cretensi.

1907. Cum dabitur sonipes gratis, non inspice dentes. [Samuel Singer, Thesaurus Proverbiorum Medii Aevi 113] Quanto te for dado de graça um cavalo, não lhe examines os dentes. A cavalo dado não se olham os dentes. VIDE: Donati non sunt ora inspicienda caballi. Donato non sunt ora inspicienda caballo. Equi donati dentes non inspiciuntur. Gratis donato non spectes ora caballo. Gratis quando datur equus, os non inspiciatur, non contemnatur, si morbidus. Noli equi dentes inspicere donati. Non oportet equi dentes inspicere donati. Si quis dat mannos, ne quaere in dentibus annos.

1908. Cum damnamur a vobis, a Deo absolvimur! [Tertuliano, Apologeticus 5.16] Quando somos condenados por vós, somos absolvidos por Deus!

1909. Cum das avaro praemium, ut noceat rogas. [Publílio Siro] Ao recompensares o ambicioso, tu o encorajas a fazer mal.

1910. Cum de lucro duorum quaeratur, melior est causa possidentis. [Ulpiano, Digesta 50.17.126.2] Quando se disputa sobre o lucro de dois, melhor é a causa de quem tem a posse.

1911. Cum de unius moribus iudicabis, de publicis cogita. [Publílio Siro] Quando julgares os costumes de uma pessoa, pensa nos costumes da coletividade.

1912. Cum defecerint ligna, exstinguetur ignis. [Vulgata, Provérbios 26.20] Quando não houver mais lenha, apagar-se-á o fogo.

1913. Cum Deo quisque flet et ridet; ab illo enim omnia proficiscuntur. [Grynaeus 107] Com Deus choramos e rimos; tudo, portanto, vem dele. Cum Deo quisque gaudet et flet. [Erasmo, Adagia 3.1.78] Com Deus a gente ri e chora. VIDE: Deo volente, ridet et flet quilibet. Deo volente, quisque ridet et flet. Flet omnis aut ridet Dei cum numine.

1914. Cum Deus auxilio est, nemo nocere potest. [Rezende 1031] Quando Deus nos protege, ninguém nos pode fazer mal. A quem Deus quer bem, o vento lhe apanha a lenha. VIDE: Cui Deus auxilio est, nemo nocere potest.

1915. Cum dignitate otium. [Cícero, Pro Sextio 45] O descanso com dignidade. VIDE: Otium cum dignitate.

1916. Cum dignitate potius cadamus quam cum ignominia serviamus. [Cícero, Philippica 3.35] Antes morrer com dignidade do que servir com ignomínia. VIDE: Praestat cum dignitate cadere quam cum ignominia servire.

1917. Cum diis ne contendas. Não lutes com os deuses. Cum diis non pugnandum. [Erasmo, Adagia 3.9.22] Com os deuses não se deve lutar. VIDE: Cum Iove ego sane nolim certamen inire. Pugnare cum diis cumque fortuna grave est. Pugnare cum Deo atque fortuna grave.

1918. Cum dilectione hominum et odio vitiorum. [RSA 28] Com amor aos homens e ódio aos vícios.

1919. Cum diva est ausus sus decertare Minerva. [Teócrito / Manúcio, Adagia 46] O porco ousou discutir com a deusa Minerva. VIDE: Ne sus Minervam doceat! Sus cum sis, cum Minerva contendis.

1920. Cum divis flectunt venerandos munera reges. [Platão / Apostólio 7.43] As dádivas aplacam os respeitáveis reis bem como os deuses. Dádivas aplacam homens e deuses. VIDE: Munera placant hominesque deosque. Munera placant homines. Munera capiunt hominesque deosque. Muneribus vel di capiuntur. Placatur donis Iuppiter ipse datis.

1921. Cum dixeris quod vis, audies quod non vis. [DAPR 223] Dizendo o que queres, ouvirás o que não queres. Quem diz o que quer ouve o que não quer. VIDE: Contumeliam si dices, audies. Qui quae vult dicit, quae non vult audit. Qui quod vult dicit, quod non vult saepius audit; et mala verba malum provocat alloquium. Si mihi male dixeris, tu quoque male audies. Si mihi perget quae vult dicere, ea quae non vult, audiet.

1922. Cum docemus, discimus. [Varrão, De Lingua Latina 7.7] Quando ensinamos, aprendemos. VIDE: Bis discit qui docet. Docendo, discimus. Docendo, discitur. Dum docent, discunt. Homines discunt, dum docent. Homines, dum docent, discunt. Qui docet, discit. Si vis scire, doce.

1923. Cum dolore abscindenda sunt, quae leviter sanari non possunt. [Beda, Proverbiorum Liber] Deve ser extirpado com dor o que não se pode curar com doçura.

1924. Cum domino cerasum res est mala mandere servum. [Eiselein 379; Binder, Thesaurus 642] Não é bom que o servo coma cerejas com o senhor. Com teu amo não jogues as peras, porque ele come as maduras e deixa-te as verdes. VIDE: Potentum amicitiae sunt periculosae.

1925. Cum domino semper pugna sinistra fuit. [Pereira 100] Disputa com senhor sempre deu mau resultado. Com o fogo não se brinca. Com quem pode não se brinca. VIDE: Cum pr