DICIONÁRIO DE EXPRESSÕES E FRASES LATINAS
Compilado por HENERIK KOCHER
Home - Introdução - Bibliografia - Abreviaturas
A B C D E F G H I L M N O P Q R S T U VZ
C1 C2 C3 C4 C5 C6 C7 C8 C9 C10 C11
C5: 801-1000
801. Clauditur oranti, sed panditur aula ferenti. [Binder, Thesaurus 503] A corte se fecha para quem pede, mas se abre para quem traz. VIDE: ●Curia pauperibus clausa est.
802. Claudo propinquus, claudicare mox scies. [Schottus, Adagia 625] Perto do coxo, logo saberás capengar. ■Quem com coxo anda aprende a mancar. VIDE: ●Claudi vicinus claudicat ipse brevi. ●Iuxta claudum claudicare disces. ●Si apud claudum habitas, claudicabis. ●Si cum claudo cohabites, subclaudicare disces. ●Si iuxta claudum habites, subclaudicare disces.
803. Claudo remittitur pila. [Pereira 100] Jogam a bola para o coxo. ■Deus dá nozes a quem não tem dentes.
804. Claudus eget baculo, caecus duce, pauper amico. [Samuel Singer, Thesaurus Proverbiorum 453] Coxo precisa de bengala; cego, de guia; pobre, de amigo.
805. Claudus in via antevertit cursorem extra viam. [Bacon, Novum Organum, Aphorismi 61] O coxo que segue o caminho chega antes do corredor que avança fora do caminho.
806. Claudus pedibus, et iniquitatem bibens, qui mittit verba per nuntium stultum. [Vulgata, Provérbios 26.6] Aquele que envia as suas palavras por intervenção de um mensageiro insensato, fica manco dos pés, e bebendo a iniqüidade.
807. Claudus sutor domi sedet totos dies. [Plauto, Aulularia 73] O sapateiro coxo fica em casa os dias inteiros.
808. Clausa dedit vitam lingua, reclusa necem. [Pereira 109] Trancada, a língua deu vida; solta, deu morte. ■Mais vale calar do que mal falar. ■Boca fala, boca paga.
809. Clausae sunt aures, obstrepente ira. [Busarello 210] Quando ruge a ira, os ouvidos ficam cerrados. ●Clausae erant aures, obstrepente ira. [Quinto Cúrcio, Historiae 8.1.5] Os ouvidos estavam cerrados, enquanto rugia a ira.
810. Clausas fores pultare. Bater em porta fechada. ■Dar com a cara na porta.
811. Clausula derogatoria. [Jur / Broom 19] Cláusula derrogatória.
812. Clausulae inconsuetae semper inducunt suspicionem. [Jur / Broom 240] Cláusulas insólitas sempre provocam suspeita.
813. Claustrum sine armario quasi castrum sine armamentario. [Júlio Comba, Gymnasium 150] Convento sem biblioteca é como fortaleza sem arsenal.
814. Clavam extorquere Herculi. [Erasmo, Adagia 4.1.95] Tirar a cachamorra a Hércules. (=Fazer coisa muito difícil). ■Meter uma lança em África. VIDE: ●Herculi clavam subtrahere. ●Iovi fulmen eripere.
815. Clave findere ligna et securi fores aperire. [Erasmo, Adagia 2.6.81] Rachar a lenha com a chave e abrir a porta com o machado. ■Trocar as bolas.
816. Clavum clavo, paxillum paxillo pepulisti. Arrancaste prego com prego, picareta com picareta. ■Um cravo com outro se tira. ■Um prego empurra outro. ■Uma peçonha mata outra. ■A carne de lobo, dente de cão. ●Clavo clavum eiciendum. [Cícero, Tusculanae Disputationes 4.35.75] Um cravo deve ser expulso com outro cravo. ●Clavus clavo pellendus. ●Clavus clavo reiciendus est. . ●Clavum clavo pellere. [Erasmo, Adagia 1.2.4] ●Clavus clavo pellitur. [Apostólio 15.75] ●Clavus clavo truditur. [Pereira 108] ●Clavo clavum, paxillo paxillum. Um prego (se tira) com um prego, uma estaca, com outra estaca. ●Clavumque clavo, perticamque pertica. [Schottus, Adagia 613] ●Clavus clavum et palus palum excussit. [Apostólio 9.80] Um prego expulsou outro, e uma estaca expulsou outra. ●Clavus clavo pellitur, consuetudo consuetudine vincitur. Um prego se tira com outro prego, um costume se vence com outro costume. ●Clavus clavo tunditur, et consuetudo consuetudine vincitur. VIDE: ●Artem arte ludere. ●Cuneus cuneum trudit. ●Daemon daemone pellitur. ●Malum alio malo depulisti. ●Paxillum paxillo pepulit.
817. Clemens victor. [Divisa de Henrique IV, da França] Vencedor clemente.
818. Clementia est lenities superioris adversus inferiorem. [Publílio Siro] Clemência é a indulgência do superior para com o inferior.
819. Clementia est temperantia animi in potestate ulciscendi. [Publílio Siro] Clemência é o equilíbrio da razão no uso do poder de punir.
820. Clementia in potentia. [Divisa] Clemência no poder.
821. Clementia in quamcumque domum venerit, felicem eam tranquillamque praestabit. [Publílio Siro] Quando a clemência entra numa casa, mantém-na feliz e tranqüila.
822. Clementia non minus victori quam victo utilis est. [Justino, Historiae 1.7] A clemência não é menos útil ao vencedor do que ao vencido.
823. Clementia principis. [Tácito, Annales 3.68] A clemência do príncipe.
824. Clementia regis quasi imber serotinus. [Vulgata, Provérbios 16.15] A clemência do rei é como a chuva seródia. (=O texto da Vulgata é Et clementia eius quasi imber serotinus).
825. Clipeum post vulnera. [Manúcio, Adagia 1412] Depois dos ferimentos, o escudo. ■Casa arrombada, trancas às portas. ●Clipeus post vulnera. VIDE: ●Post vulnera clipeus. ●Sero clipeum post vulnera sumo.
826. Clitellae bovi sunt impositae. [Cícero, Ad Atticum 5.15.2] A albarda foi posta num boi. (=Atribuiu-se a alguém tarefa que não é de sua competência). VIDE: ●Bovi clitellas impones.
827. Clitellam plectis, at fuerat plectendus asellus. [Pereira 100] Acometes a albarda, mas o burro é que deveria ser castigado. ■Com raiva do asno, torna-se a albarda. ●Clitellam plectis, cum sit plectendus asellus. [F.V.M.B., Colección de Refranes 252] VIDE: ●Qui asinum non potest, stratum caedit.
828. Clitellam tundit, non pollens plectere asellum. [F.V.M.B., Colección de Refranes 252] ■Quem não pode dar no asno, dá na albarda.
829. Clivi sudamus in imo. [Ovídio, Heroides 20.43] Estamos suando no começo da ladeira. (=Estamos no começo dos trabalhos).
830. Cloacas Augiae purgare. [Sêneca, Apocolocyntosis 7 / Manúcio, Adagia 576] Limpar os estábulos de Augias. (=É um dos doze trabalhos de Hércules. Augias tinha um rebanho de três mil bois, cujos estábulos não haviam sido limpos por trinta anos). VIDE: ●Augiae stabulum repurgare.
831. Clotho colum retinet, Lachesis net, et Atropos occat. [Lemprière’s Classical Dictionary 445] Cloto segura o fuso, Láquesis fia, e Átropos corta o fio. (=São as Parcas, deusas que presidiam o nascimento, a vida e a morte da humanidade. Seus nomes latinos são Nona, Decuma e Morta. [Aulo Gélio, Noctes Atticae 3.16]). ●Clotho colum baiulat, Lachesis trahit, Atropos occat. VIDE: ●Tres sorores.
832. Coacta voluntas est voluntas. [Jur] A vontade sob coação continua sendo vontade. ●Coacta voluntas, tamen voluntas.
833. Coactus, tamen voluit. [Jur] Coagido, mas concordou. ●Coactus voluit, attamen voluit. Concordou coagido, mas concordou.
834. Coangustatum est enim stratum, ita ut alter decidat. [Vulgata, Isaías 28.20] Estreita é a cama, de sorte que um dos dois há de cair. ■Em cama estreita, deitar primeiro.
835. Cochlea consiliis, in factis esto volucris. [Trench, Proverbs and Their Lessons 154] Sê caracol nas decisões, e pássaro nas ações. ■Pensa devagar e obra depressa.
836. Cochleas vincit. Vence os caracóis. ■É uma lesma.
837. Cocta inter virides nux datur una duas. [Pereira 108] Dá-se uma noz madura entre duas verdes. ■Dar uma noz madura com duas verdes. ■Uma sã com uma podre.
838. Codex accepti vel expensi. Registro do recebido e do gasto. (=O livro caixa).
839. Codex Canonum Ecclesiarum Orientalium. Código das Leis das Igrejas Orientais. (=Coleção das leis das Igrejas Orientais que estão em união com Roma).
840. Codex Iuris Canonici. Código de Direito Canônico. (=Coleção oficial das leis da Igreja Católica Romana).
841. Coepisse multorum est, perficere autem paucorum. Muitos começam, mas só poucos acabam. ●Coepisse multorum est, ad culmen pervenisse paucorum. [São Jerônimo, Epistulae 71.2] Começar é para muitos; chegar ao cume, para poucos. VIDE: ●Incipere plurimorum est, perserverare paucorum.
842. Coepisti melius quam desinis. [Ovídio, Heroides 9.25] Começaste melhor do que acabas.
843. Coepta tene. Continua o que começaste.
844. Coetus dulces, valete. Adeus, doces encontros. VIDE: ●O dulces comitum valete coetus.
845. Cogas amatam irasci, amari si velis. [Publílio Siro] Aborrecerás a amada se quiseres ser amado. ●Cogas amantem irasci, amari si velis. VIDE: ●Amantium irae amoris integratio est.
846. Cogi qui potest, nescit mori. [Sêneca, Hercules Furens 426] Quem pode ser coagido não sabe morrer.
847. Cogimur a suetis animum suspendere rebus, atque, ut vivamus, vivere desinimus. [Pseudo-Gallus 5.155 / Montaigne, Éssais 3.13] Somos obrigados a renunciar a nossos hábitos e, para vivermos, parar de viver.
848. Cogit dira fames telo penetrantior omni. [Pereira 93] A cruel fome obriga com mais força do que qualquer arma. ■À gana de comer não há mau pão. ■A fome não tem lei. VIDE: ●Anima esuriens et amarum pro dulci sumet.
849. Cogit flere qui non sinit. [Sêneca Retórico, Controversiae 4] Quem não nos permite chorar obriga-nos a isso.
850. Cogit rogando, cum rogat potentior. [Manúcio, Adagia 1219] Quando o mais forte pede, ele impõe pedindo. ■Rogos de rei mandados são. ■Rogo dos grandes mandamento é. VIDE: ●Blando vis latet imperio. ●Potestas et si supplicet, cogit. ●Potestas, non solum si invitet, sed etiam si supplicet, cogit. ●Preces magnatum armatae. ●Qui rogat potentior, rogando cogit. ●Si opulentus it petitum pauperioris gratiam, pauper metuit.
851. Cogita frequenter ad quid venisti. [Tomás de Kempis, De Imitatione Christi 1.25.1] Pensa com freqüência em para que vieste.
852. Cogita quamdiu eadem feceris; cibus, somnus, ludus; per hunc circulum curritur; mori velle non tantum fortis, aut miser, aut prudens, sed etiam fastidiosus potest. [Sêneca, Epistulae Morales 77.6] Pensa com que freqüência se fazem as mesmas coisas: comer, dormir, divertir-se; é por esse círculo que se anda; querer morrer não é somente o valente, ou o infeliz, ou o sábio que pode, mas até mesmo o enfastiado.
853. Cogita quantum nobis bona exempla prosunt. [Sêneca, Epistulae Morales 102.30] Pensa quanto são úteis os bons exemplos.
854. Cogita te mortalem esse. [Sêneca, Epistulae Morales 35.3] Reflete que tu és mortal. VIDE: ●Memento te mortalem esse. ●Memento mori. ●Mortalem te esse memento.
855. Cogitare de lana sua. Pensar na sua lã. (=Cuidar exclusivamente dos próprios interesses). VIDE: ●De lana sua cogitare.
856. Cogitare prius quam conari. Pensar antes de tentar. ■Antes de morder, vê com atenção se é pedra ou pão. Antequam incipias, consulta. ●Prius quam incipias, consulto et, ubi consulueris, mature facto opus est.
857. Cogitas magnam construere fabricam celsitudine? De fundamento prius cogita humilitatis. [S.Agostinho, Sermones 69.1.1] Pensas construir o grande edifício da santidade? Pensa primeiro nos alicerces da humildade.
858. Cogitationes obscenae omni bestia ferociores. Os pensamentos desonestos são mais ousados que qualquer fera.
859. Cogitationes posteriores sunt saniores. [DAPR 524] ■Os segundos pensamentos são sempre os melhores.
860. Cogitationis poenam nemo patitur. [Digesta 48.19.18] Ninguém sofre punição por pensar. ■O pensamento é livre. ■O pensamento não paga imposto. ●Cogitationum poenam nemo patitur. ●Cogitationum poenam nemo luit. VIDE: ●Immunis est hominis cogitatio. ●Liberae enim sunt nostrae cogitationes. ●Nemo cogitationis poenam patitur.
861. Cogitemus illum, quem servum vocamus, eodem modo ortum esse ac nos. Lembremo-nos de que aquele que chamamos de escravo nasceu do mesmo modo que nós.
862. Cogito, ergo doleo. Penso, logo sofro.
863. Cogito, ergo sum. [Descartes, Principia Philosophiae 1.7.10] Penso, logo existo. VIDE: ●Docto homini et erudito vivere est cogitare. ●Dubito, ergo sum, vel, quod idem est, cogito, ergo sum. ●Vivere est cogitare.
864. Cogitur ad lacrimas oculus, dum cor dolet intus. [Werner / Sweet 96] Os olhos são levados às lágrimas, quando por dentro dói o coração. ■Os olhos são o espelho da alma.
865. Cognati omnes felicium. [Pereira 123] Dos felizes todos são parentes. ■Todos se chegam ao bem parado. ■Quem tem dinheiro tem parentes. VIDE: ●Cognatus unusquilibet felicium. ●Felicibus cognatus est vel quilibet. ●Felicium multi cognati. ●Felicium omnes sunt cognati.
866. Cognatio movet invidiam. [Erasmo, Adagia 4.8.59] O parentesco provoca inveja. ■Não se tem inveja a defuntos e apartados, senão a vizinhos e a chegados. VIDE: ●Faber fabro invidet. ●Figulus figulum odit. ●Figulus figulo invidet, faber fabro. ●Invidet et cantor cantori, et egenus egeno.
867. Cognatione patruelis, amore germanus. [Cícero, De Finibus 5.1] Primo por consangüinidade, irmão por afeição.
868. Cognatos cole. [Dionísio Catão, Monosticha 3] Venera teus parentes.
869. Cognatum fratremque cave carumque sodalem. [Ovídio, Ars Amatoria 1.753] Desconfia de teu parente, de teu irmão e do amigo íntimo.
870. Cognatus pauperi nullus. [Grynaeus 567] Pobre não tem nenhum parente. ■Pobre não tem parente.
871. Cognatus unusquilibet felicium. [Grynaeus 46] Qualquer um é parente das pessoas bem sucedidas. ■Todos se chegam ao bem parado. ■Quem tem dinheiro tem parentes. VIDE: ●Cognati omnes felicium. ●Felicibus cognatus est vel quilibet. ●Felicium multi cognati. ●Felicium omnes sunt cognati.
872. Cognitio est obstructa difficultatibus. O caminho do saber é obstruído por dificuldades. VIDE: ●Omnis cognitio multis est obstructa difficultatibus.
873. Cognito morbo facile curatur. Conhecida a doença, faz-se o tratamento com facilidade. VIDE: ●Morbum nosse, curationis principium. ●Morbum suum nosse est pars prima salutis.
874. Cognomento. Por apelido.
875. Cognoscendi studium homini dedit Deus eius torquendi gratia. [Inscrição na biblioteca de Montaigne] Foi para atormentá-lo que Deus deu ao homem o gosto do saber.
876. Cognoscre chirographum suum. Reconhecer sua assinatura. VIDE: ●Chirografum eius apud me habeo.
877. Cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos. [Vulgata, João 8.32] Conhecereis a verdade, e a verdade vos libertará. VIDE: ●Veritas liberabit vos. ●Veritas vos liberabit.
878. Cognovit bos possessorem suum, et asinus praesaepe domini sui. [Vulgata, Isaías 1.3] O boi conhece o seu proprietário, e o jumento, a mangedoura do seu dono. VIDE: ●Bos cognoscit possessorem.
879. Cohibe parumper ora, questusque opprime. [Sêneca, Troades 518] Retém, por um instante, a tua boca, e esconde o teu sofrimento.
880. Coitus interruptus. O coito interrompido.
881. Collectum durabit robur. [Divisa] A força unida durará.
882. Collidit gloria fratres. [Estácio, Thebais 6.435] O desejo de glória põe irmãos um contra o outro.
883. Colliduntur leges inter se. Há leis que se contradizem.
884. Colligit hic virgas, quibus olim vapulet ipse. Ele junta as varas com que ele mesmo será espancado. ■Criai o corvo, e tirar-vos-á o olho.
885. Colligit ungues, quos tonsor dempsit. [Pereira 107] Ele guarda até as unhas que o barbeiro aparou. ■Faz economia de palitos. ■É muito migalheiro.
886. Colligite quae superaverunt fragmenta, ne pereant. [Vulgata, João 6.12] Recolhei os pedaços que sobejaram, para que se não percam.
887. Collocatio pecuniae. Aplicação financeira.
888. Colloquii iam tempus adest. [Ovídio, Ars Amatoria 1.607] Já é hora de diálogo.
889. Colo quod aptasti, ipsi tibi nendum est. [Manúcio, Adagia 65] Com a roca que preparaste tu mesmo deves fiar. ■Quem arrumou sua mão de milho que dependure. ■Quem pariu Mateus que o embale. VIDE: ●Intrivisti, exedendum tibi. ●Qui prendidistis iidem edite testudines. ●Tute hoc intristi, tibi omne est exedendum.
890. Color arte compositus inquinat corpus, non mutat. [Petrônio, Satiricon 102 15] Uma tintura artificial suja o corpo, não o modifica.
891. Colorem habent, substantiam vero nullam. Têm aparência, mas nenhum conteúdo. ■Por fora, renda de bilro; por dentro, molambo só. ●Colorem habent, vero non substantiam.
892. Colossus magnitudinem suam servabit, etiam si steterit in puteo. [Sêneca, Epistulae Morales 76.31] Um gigante conservará seu tamanho, mesmo se estiver de pé dentro de um poço.
893. Colubra restem non parit. [Petrônio, Satiricon 45.9] Cobra não pare corda. ■Cobra não gera passarinho. ■Cão de caça vem de raça. ■Tal pai, tal filho.
894. Colubram foves in sinu. Aqueces uma cobra ao peito. ■Acalenta a serpente, que ela te dará o pago. ■Criai o corvo, tirar-vos-á o olho. ●Colubrum foves in sinu. [Grynaeus 487] ●Colubrum in sinu fove. [Pereira 100] Acalenta a serpente no seio. VIDE: ●Ale catulos lupi. ●In sinu alere serpentem. ●Corvum in sinu foves. ●In sinu viperam habere. ●Pabula da corvis, dement tibi lumina corvi. ●Serpentem in sinu foves. ●Serpentem in sinu calefacis. ●Tu viperam sub alis nutricas. ●Viperam sub ala nutricas.
895. Columba amat, et quando rixatur; lupus odit, et quando blanditur. [S.Agostinho, Sermones 64.7 / Rezende 809] A pomba ama, e às vezes se arrufa; o lobo odeia, e às vezes acaricia.
896. Columba non generat aquilam. [Gaal 269] Pomba não gera águia. VIDE: ●Aquila non generat columbam.
897. Columbi oculi in serpentino corde. Olhos de pombo em coração de serpente. ■Olhos de beato e unhas de gato. ●Columbi oculus in serpentino corde.
898. Columna domus filii sunt mares. [Schrevelius 1174] Os filhos homens são as colunas da casa.
899. Columna regni sapientia. [Divisa] O sustentáculo do governo é a sabedoria.
900. Comae terrore rigebant. [Ovídio, Metamorphoses 3.100] Os cabelos se eriçaram de terror. VIDE: ●Rigent horrore comae.
901. Comedamus et bibamus, cras enim moriemur. [Vulgata, Isaías 22.13; 1Coríntios 15.32] Comamos e bebamos, pois amanhã morreremos. ■O que se leva desta vida é o que se come, o que se bebe, o que se brinca. VIDE: ●Edamus et bibamus: cras enim moriemur. ●Manducemus et bibamus, cras enim moriemur.
902. Comede, fili mi, mel, quia bonum est. [Vulgata, Provérbios 24.13] Come do mel, meu filho, pois é bom.
903. Comede in laetitia panem tuum. [Vulgata, Eclesiastes 9.7] Come o teu pão com alegria.
904. Comedite, amici, et bibite; et inebriamini, carissimi. [Vulgata, Cântico 5.1] Comei, amigos, e bebei, e embriagai-vos, caríssimos.
905. Comes aeris alieni, atque litis est miseria. [Quilon / Robert Burton, The Anatomy of Melancholy] A miséria é companheira das dívidas e das disputas.
906. Comes facundus in via pro vehiculo est. [Publílio Siro] Um companheiro conversador, na estrada, vale um carro. ■Andando de dois se encurta caminho. ●Comes iucundus in via pro vehiculo est. Na estrada um companheiro alegre vale um carro. VIDE: ●Facetus comes in via pro vehiculo est. ●Nullum iter longum est, amico comitante. ●Pro vehiculo est in via comes facundus.
907. Comes noster. Nosso companheiro.
908. Comibus est oculis alliciendus amor. [Ovídio, Ars Amatoria 3.510] O amor deve ser atraído por olhares ternos.
909. Comica virtus. A força cômica. A verve. VIDE: ●Vis comica.
910. Comis enim et blanda salutatio saepe conciliat amicitiam, inimicitiam diluit. [Erasmo, Colloquia Familiaria, Salutandi Formulae] Um cumprimento gentil e delicado muitas vezes cria amizade, apaga a inimizade. ■Palavra mansa ira abranda. ■Boa palavra custa pouco e vale muito.
911. Comitas amicos parit. A cortesia nos proporciona amigos.
912. Comitas gentium. A cortesia entre os povos. A cortesia internacional. ●Comitas inter gentes. ●Comitas inter communitates.
913. Comitate vincendi morosi. Os mal-humorados devem ser conquistados pela cortesia. ■Boas palavras custam pouco e valem muito. ■Gentileza gera gentileza.
914. Comitatus levat malum. [Sêneca, Troades 914] A companhia alivia o sofrimento. ■Mal de muitos consolo é. ■Muitas mãos tornam a obra leve. VIDE: ●Pari pondere nemo fatigabitur.
915. Commemoratio beneficii exprobratio immemoris est. [Terêncio, Andria 43] Lembrar um favor é repreender quem o esquece.
916. Commendatoria verba non obligant. [Rezende 812] Palavras de recomendação não criam obrigação.
917. Commercia turpia sanctos currumpunt mores. [Palingênio / Binder, Thesaurus 531] Más companhias corrompem bons costumes. ■A má companhia faz o bom mau e o mau pior. VIDE: ●Corrumpunt mores bonos colloquia mala. ●Mala consortio bonos mores inquinat.
918. Commercio sapientum princeps sapit. [Schottus, Adagia 150] O príncipe aprende pelo relacionamento com os sábios. VIDE: ●Sapientes tyranni, sapientum congressu. ●Sapiunt tyranni sapientum consuetudine.
919. Commercium est commutatio mercium. [Jur] O comércio é uma troca de mercadorias.
920. Commercium est emendi vendendique invicem ius. [Jur] Comércio é o direito de comprar e vender reciprocamente.
921. Comminus et eminus. [Erasmo, Adagia 1.4.29] De perto e de longe. (=Divisa de Luís XII, da França).
922. Comitantur tristia laetum. As tristezas são companheiras da alegria. ■Não há prazer sem amargura. ■Não há mel sem fel. VIDE: ●Gaudium dolori iunctum. ●Hoc est consuetum: comitantur tristia laetum.
923. Commoda non cunctis tempora rebus eunt. [Pereira 111] Os tempos não correm bem para todas as coisas. ■O tempo tanto anda como desanda. ●Commoda non cunctis tempora rebus sunt.
924. Commoda, quib