DICIONÁRIO DE EXPRESSÕES E FRASES LATINAS

Compilado por HENERIK KOCHER

Home - Introdução - Bibliografia - Abreviaturas

A  B  C  D  E  F  G  H  I  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  VZ

C1  C2  C3  C4  C5  C6  C7  C8  C9  C10  C11

C5: 801-1000

801. Clauditur oranti, sed panditur aula ferenti. [Binder, Thesaurus 503] A corte se fecha para quem pede, mas se abre para quem traz. VIDE: Curia pauperibus clausa est.

802. Claudo propinquus, claudicare mox scies. [Schottus, Adagia 625] Perto do coxo, logo saberás capengar. Quem com coxo anda aprende a mancar. VIDE: Claudi vicinus claudicat ipse brevi. Iuxta claudum claudicare disces. Si apud claudum habitas, claudicabis. Si cum claudo cohabites, subclaudicare disces. Si iuxta claudum habites, subclaudicare disces.

803. Claudo remittitur pila. [Pereira 100] Jogam a bola para o coxo. Deus dá nozes a quem não tem dentes.

804. Claudus eget baculo, caecus duce, pauper amico. [Samuel Singer, Thesaurus Proverbiorum 453] Coxo precisa de bengala; cego, de guia; pobre, de amigo.

805. Claudus in via antevertit cursorem extra viam. [Bacon, Novum Organum, Aphorismi 61] O coxo que segue o caminho chega antes do corredor que avança fora do caminho.

806. Claudus pedibus, et iniquitatem bibens, qui mittit verba per nuntium stultum. [Vulgata, Provérbios 26.6] Aquele que envia as suas palavras por intervenção de um mensageiro insensato, fica manco dos pés, e bebendo a iniqüidade.

807. Claudus sutor domi sedet totos dies. [Plauto, Aulularia 73] O sapateiro coxo fica em casa os dias inteiros.

808. Clausa dedit vitam lingua, reclusa necem. [Pereira 109] Trancada, a língua deu vida; solta, deu morte. Mais vale calar do que mal falar. Boca fala, boca paga.

809. Clausae sunt aures, obstrepente ira. [Busarello 210] Quando ruge a ira, os ouvidos ficam cerrados. Clausae erant aures, obstrepente ira. [Quinto Cúrcio, Historiae 8.1.5] Os ouvidos estavam cerrados, enquanto rugia a ira.

810. Clausas fores pultare. Bater em porta fechada. Dar com a cara na porta.

811. Clausula derogatoria. [Jur / Broom 19] Cláusula derrogatória.

812. Clausulae inconsuetae semper inducunt suspicionem. [Jur / Broom 240] Cláusulas insólitas sempre provocam suspeita.

813. Claustrum sine armario quasi castrum sine armamentario. [Júlio Comba, Gymnasium 150] Convento sem biblioteca é como fortaleza sem arsenal.

814. Clavam extorquere Herculi. [Erasmo, Adagia 4.1.95] Tirar a cachamorra a Hércules. (=Fazer coisa muito difícil). Meter uma lança em África. VIDE: Herculi clavam subtrahere. Iovi fulmen eripere.

815. Clave findere ligna et securi fores aperire. [Erasmo, Adagia 2.6.81] Rachar a lenha com a chave e abrir a porta com o machado. Trocar as bolas.

816. Clavum clavo, paxillum paxillo pepulisti. Arrancaste prego com prego, picareta com picareta. Um cravo com outro se tira. Um prego empurra outro. Uma peçonha mata outra. A carne de lobo, dente de cão. Clavo clavum eiciendum. [Cícero, Tusculanae Disputationes 4.35.75] Um cravo deve ser expulso com outro cravo. Clavus clavo pellendus. Clavus clavo reiciendus est. . Clavum clavo pellere. [Erasmo, Adagia 1.2.4] Clavus clavo pellitur. [Apostólio 15.75] Clavus clavo truditur. [Pereira 108] Clavo clavum, paxillo paxillum. Um prego (se tira) com um prego, uma estaca, com outra estaca. Clavumque clavo, perticamque pertica. [Schottus, Adagia 613] Clavus clavum et palus palum excussit. [Apostólio 9.80] Um prego expulsou outro, e uma estaca expulsou outra. Clavus clavo pellitur, consuetudo consuetudine vincitur. Um prego se tira com outro prego, um costume se vence com outro costume. Clavus clavo tunditur, et consuetudo consuetudine vincitur. VIDE: Artem arte ludere. Cuneus cuneum trudit. Daemon daemone pellitur. Malum alio malo depulisti. Paxillum paxillo pepulit.

817. Clemens victor. [Divisa de Henrique IV, da França] Vencedor clemente.

818. Clementia est lenities superioris adversus inferiorem. [Publílio Siro] Clemência é a indulgência do superior para com o inferior.

819. Clementia est temperantia animi in potestate ulciscendi. [Publílio Siro] Clemência é o equilíbrio da razão no uso do poder de punir.

820. Clementia in potentia. [Divisa] Clemência no poder.

821. Clementia in quamcumque domum venerit, felicem eam tranquillamque praestabit. [Publílio Siro] Quando a clemência entra numa casa, mantém-na feliz e tranqüila.

822. Clementia non minus victori quam victo utilis est. [Justino, Historiae 1.7] A clemência não é menos útil ao vencedor do que ao vencido.

823. Clementia principis. [Tácito, Annales 3.68] A clemência do príncipe.

824. Clementia regis quasi imber serotinus. [Vulgata, Provérbios 16.15] A clemência do rei é como a chuva seródia. (=O texto da Vulgata é Et clementia eius quasi imber serotinus).

825. Clipeum post vulnera. [Manúcio, Adagia 1412] Depois dos ferimentos, o escudo. Casa arrombada, trancas às portas. Clipeus post vulnera. VIDE: Post vulnera clipeus. Sero clipeum post vulnera sumo.

826. Clitellae bovi sunt impositae. [Cícero, Ad Atticum 5.15.2] A albarda foi posta num boi. (=Atribuiu-se a alguém tarefa que não é de sua competência). VIDE: Bovi clitellas impones.

827. Clitellam plectis, at fuerat plectendus asellus. [Pereira 100] Acometes a albarda, mas o burro é que deveria ser castigado. Com raiva do asno, torna-se a albarda. Clitellam plectis, cum sit plectendus asellus. [F.V.M.B., Colección de Refranes 252] VIDE: Qui asinum non potest, stratum caedit.

828. Clitellam tundit, non pollens plectere asellum. [F.V.M.B., Colección de Refranes 252] Quem não pode dar no asno, dá na albarda.

829. Clivi sudamus in imo. [Ovídio, Heroides 20.43] Estamos suando no começo da ladeira. (=Estamos no começo dos trabalhos).

830. Cloacas Augiae purgare. [Sêneca, Apocolocyntosis 7 / Manúcio, Adagia 576] Limpar os estábulos de Augias. (=É um dos doze trabalhos de Hércules. Augias tinha um rebanho de três mil bois, cujos estábulos não haviam sido limpos por trinta anos). VIDE: Augiae stabulum repurgare.

831. Clotho colum retinet, Lachesis net, et Atropos occat. [Lemprière’s Classical Dictionary 445] Cloto segura o fuso, Láquesis fia, e Átropos corta o fio. (=São as Parcas, deusas que presidiam o nascimento, a vida e a morte da humanidade. Seus nomes latinos são Nona, Decuma e Morta. [Aulo Gélio, Noctes Atticae 3.16]). Clotho colum baiulat, Lachesis trahit, Atropos occat. VIDE: Tres sorores.

832. Coacta voluntas est voluntas. [Jur] A vontade sob coação continua sendo vontade. Coacta voluntas, tamen voluntas.

833. Coactus, tamen voluit. [Jur] Coagido, mas concordou. Coactus voluit, attamen voluit. Concordou coagido, mas concordou.

834. Coangustatum est enim stratum, ita ut alter decidat. [Vulgata, Isaías 28.20] Estreita é a cama, de sorte que um dos dois há de cair. Em cama estreita, deitar primeiro.

835. Cochlea consiliis, in factis esto volucris. [Trench, Proverbs and Their Lessons 154] Sê caracol nas decisões, e pássaro nas ações. Pensa devagar e obra depressa.

836. Cochleas vincit. Vence os caracóis. É uma lesma.

837. Cocta inter virides nux datur una duas. [Pereira 108] Dá-se uma noz madura entre duas verdes. Dar uma noz madura com duas verdes. Uma sã com uma podre.

838. Codex accepti vel expensi. Registro do recebido e do gasto. (=O livro caixa).

839. Codex Canonum Ecclesiarum Orientalium. Código das Leis das Igrejas Orientais. (=Coleção das leis das Igrejas Orientais que estão em união com Roma).

840. Codex Iuris Canonici. Código de Direito Canônico. (=Coleção oficial das leis da Igreja Católica Romana).

841. Coepisse multorum est, perficere autem paucorum. Muitos começam, mas só poucos acabam. Coepisse multorum est, ad culmen pervenisse paucorum. [São Jerônimo, Epistulae 71.2] Começar é para muitos; chegar ao cume, para poucos. VIDE: Incipere plurimorum est, perserverare paucorum.

842. Coepisti melius quam desinis. [Ovídio, Heroides 9.25] Começaste melhor do que acabas.

843. Coepta tene. Continua o que começaste.

844. Coetus dulces, valete. Adeus, doces encontros. VIDE: O dulces comitum valete coetus.

845. Cogas amatam irasci, amari si velis. [Publílio Siro] Aborrecerás a amada se quiseres ser amado. Cogas amantem irasci, amari si velis. VIDE: Amantium irae amoris integratio est.

846. Cogi qui potest, nescit mori. [Sêneca, Hercules Furens 426] Quem pode ser coagido não sabe morrer.

847. Cogimur a suetis animum suspendere rebus, atque, ut vivamus, vivere desinimus. [Pseudo-Gallus 5.155 / Montaigne, Éssais 3.13] Somos obrigados a renunciar a nossos hábitos e, para vivermos, parar de viver.

848. Cogit dira fames telo penetrantior omni. [Pereira 93] A cruel fome obriga com mais força do que qualquer arma. À gana de comer não há mau pão. A fome não tem lei. VIDE: Anima esuriens et amarum pro dulci sumet.

849. Cogit flere qui non sinit. [Sêneca Retórico, Controversiae 4] Quem não nos permite chorar obriga-nos a isso.

850. Cogit rogando, cum rogat potentior. [Manúcio, Adagia 1219] Quando o mais forte pede, ele impõe pedindo. Rogos de rei mandados são. Rogo dos grandes mandamento é. VIDE: Blando vis latet imperio. Potestas et si supplicet, cogit. Potestas, non solum si invitet, sed etiam si supplicet, cogit. Preces magnatum armatae. Qui rogat potentior, rogando cogit. Si opulentus it petitum pauperioris gratiam, pauper metuit.

851. Cogita frequenter ad quid venisti. [Tomás de Kempis, De Imitatione Christi 1.25.1] Pensa com freqüência em para que vieste.

852. Cogita quamdiu eadem feceris; cibus, somnus, ludus; per hunc circulum curritur; mori velle non tantum fortis, aut miser, aut prudens, sed etiam fastidiosus potest. [Sêneca, Epistulae Morales 77.6] Pensa com que freqüência se fazem as mesmas coisas: comer, dormir, divertir-se; é por esse círculo que se anda; querer morrer não é somente o valente, ou o infeliz, ou o sábio que pode, mas até mesmo o enfastiado.

853. Cogita quantum nobis bona exempla prosunt. [Sêneca, Epistulae Morales 102.30] Pensa quanto são úteis os bons exemplos.

854. Cogita te mortalem esse. [Sêneca, Epistulae Morales 35.3] Reflete que tu és mortal. VIDE: Memento te mortalem esse. Memento mori. Mortalem te esse memento.

855. Cogitare de lana sua. Pensar na sua lã. (=Cuidar exclusivamente dos próprios interesses). VIDE: De lana sua cogitare.

856. Cogitare prius quam conari. Pensar antes de tentar. Antes de morder, vê com atenção se é pedra ou pão. Antequam incipias, consulta. Prius quam incipias, consulto et, ubi consulueris, mature facto opus est.

857. Cogitas magnam construere fabricam celsitudine? De fundamento prius cogita humilitatis. [S.Agostinho, Sermones 69.1.1] Pensas construir o grande edifício da santidade? Pensa primeiro nos alicerces da humildade.

858. Cogitationes obscenae omni bestia ferociores. Os pensamentos desonestos são mais ousados que qualquer fera.

859. Cogitationes posteriores sunt saniores. [DAPR 524] Os segundos pensamentos são sempre os melhores.

860. Cogitationis poenam nemo patitur. [Digesta 48.19.18] Ninguém sofre punição por pensar. O pensamento é livre. O pensamento não paga imposto. Cogitationum poenam nemo patitur. Cogitationum poenam nemo luit. VIDE: Immunis est hominis cogitatio. Liberae enim sunt nostrae cogitationes. Nemo cogitationis poenam patitur.

861. Cogitemus illum, quem servum vocamus, eodem modo ortum esse ac nos. Lembremo-nos de que aquele que chamamos de escravo nasceu do mesmo modo que nós.

862. Cogito, ergo doleo. Penso, logo sofro.

863. Cogito, ergo sum. [Descartes, Principia Philosophiae 1.7.10] Penso, logo existo. VIDE: Docto homini et erudito vivere est cogitare. Dubito, ergo sum, vel, quod idem est, cogito, ergo sum. Vivere est cogitare.

864. Cogitur ad lacrimas oculus, dum cor dolet intus. [Werner / Sweet 96] Os olhos são levados às lágrimas, quando por dentro dói o coração. Os olhos são o espelho da alma.

865. Cognati omnes felicium. [Pereira 123] Dos felizes todos são parentes. Todos se chegam ao bem parado. Quem tem dinheiro tem parentes. VIDE: Cognatus unusquilibet felicium. Felicibus cognatus est vel quilibet. Felicium multi cognati. Felicium omnes sunt cognati.

866. Cognatio movet invidiam. [Erasmo, Adagia 4.8.59] O parentesco provoca inveja. Não se tem inveja a defuntos e apartados, senão a vizinhos e a chegados. VIDE: Faber fabro invidet. Figulus figulum odit. Figulus figulo invidet, faber fabro. Invidet et cantor cantori, et egenus egeno.

867. Cognatione patruelis, amore germanus. [Cícero, De Finibus 5.1] Primo por consangüinidade, irmão por afeição.

868. Cognatos cole. [Dionísio Catão, Monosticha 3] Venera teus parentes.

869. Cognatum fratremque cave carumque sodalem. [Ovídio, Ars Amatoria 1.753] Desconfia de teu parente, de teu irmão e do amigo íntimo.

870. Cognatus pauperi nullus. [Grynaeus 567] Pobre não tem nenhum parente. Pobre não tem parente.

871. Cognatus unusquilibet felicium. [Grynaeus 46] Qualquer um é parente das pessoas bem sucedidas. Todos se chegam ao bem parado. Quem tem dinheiro tem parentes. VIDE: Cognati omnes felicium. Felicibus cognatus est vel quilibet. Felicium multi cognati. Felicium omnes sunt cognati.

872. Cognitio est obstructa difficultatibus. O caminho do saber é obstruído por dificuldades. VIDE: Omnis cognitio multis est obstructa difficultatibus.

873. Cognito morbo facile curatur. Conhecida a doença, faz-se o tratamento com facilidade. VIDE: Morbum nosse, curationis principium. Morbum suum nosse est pars prima salutis.

874. Cognomento. Por apelido.

875. Cognoscendi studium homini dedit Deus eius torquendi gratia. [Inscrição na biblioteca de Montaigne] Foi para atormentá-lo que Deus deu ao homem o gosto do saber.

876. Cognoscre chirographum suum. Reconhecer sua assinatura. VIDE: Chirografum eius apud me habeo.

877. Cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos. [Vulgata, João 8.32] Conhecereis a verdade, e a verdade vos libertará. VIDE: Veritas liberabit vos. Veritas vos liberabit.

878. Cognovit bos possessorem suum, et asinus praesaepe domini sui. [Vulgata, Isaías 1.3] O boi conhece o seu proprietário, e o jumento, a mangedoura do seu dono. VIDE: Bos cognoscit possessorem.

879. Cohibe parumper ora, questusque opprime. [Sêneca, Troades 518] Retém, por um instante, a tua boca, e esconde o teu sofrimento.

880. Coitus interruptus. O coito interrompido.

881. Collectum durabit robur. [Divisa] A força unida durará.

882. Collidit gloria fratres. [Estácio, Thebais 6.435] O desejo de glória põe irmãos um contra o outro.

883. Colliduntur leges inter se. Há leis que se contradizem.

884. Colligit hic virgas, quibus olim vapulet ipse. Ele junta as varas com que ele mesmo será espancado. Criai o corvo, e tirar-vos-á o olho.

885. Colligit ungues, quos tonsor dempsit. [Pereira 107] Ele guarda até as unhas que o barbeiro aparou. Faz economia de palitos. É muito migalheiro.

886. Colligite quae superaverunt fragmenta, ne pereant. [Vulgata, João 6.12] Recolhei os pedaços que sobejaram, para que se não percam.

887. Collocatio pecuniae. Aplicação financeira.

888. Colloquii iam tempus adest. [Ovídio, Ars Amatoria 1.607] Já é hora de diálogo.

889. Colo quod aptasti, ipsi tibi nendum est. [Manúcio, Adagia 65] Com a roca que preparaste tu mesmo deves fiar. Quem arrumou sua mão de milho que dependure. Quem pariu Mateus que o embale. VIDE: Intrivisti, exedendum tibi. Qui prendidistis iidem edite testudines. Tute hoc intristi, tibi omne est exedendum.

890. Color arte compositus inquinat corpus, non mutat. [Petrônio, Satiricon 102 15] Uma tintura artificial suja o corpo, não o modifica.

891. Colorem habent, substantiam vero nullam. Têm aparência, mas nenhum conteúdo. Por fora, renda de bilro; por dentro, molambo só. Colorem habent, vero non substantiam.

892. Colossus magnitudinem suam servabit, etiam si steterit in puteo. [Sêneca, Epistulae Morales 76.31] Um gigante conservará seu tamanho, mesmo se estiver de pé dentro de um poço.

893. Colubra restem non parit. [Petrônio, Satiricon 45.9] Cobra não pare corda. Cobra não gera passarinho. Cão de caça vem de raça. Tal pai, tal filho.

894. Colubram foves in sinu. Aqueces uma cobra ao peito. Acalenta a serpente, que ela te dará o pago. Criai o corvo, tirar-vos-á o olho. Colubrum foves in sinu. [Grynaeus 487] Colubrum in sinu fove. [Pereira 100] Acalenta a serpente no seio. VIDE: Ale catulos lupi. In sinu alere serpentem. Corvum in sinu foves. In sinu viperam habere. Pabula da corvis, dement tibi lumina corvi. Serpentem in sinu foves. Serpentem in sinu calefacis. Tu viperam sub alis nutricas. Viperam sub ala nutricas.

895. Columba amat, et quando rixatur; lupus odit, et quando blanditur. [S.Agostinho, Sermones 64.7 / Rezende 809] A pomba ama, e às vezes se arrufa; o lobo odeia, e às vezes acaricia.

896. Columba non generat aquilam. [Gaal 269] Pomba não gera águia. VIDE: Aquila non generat columbam.

897. Columbi oculi in serpentino corde. Olhos de pombo em coração de serpente. Olhos de beato e unhas de gato. Columbi oculus in serpentino corde.

898. Columna domus filii sunt mares. [Schrevelius 1174] Os filhos homens são as colunas da casa.

899. Columna regni sapientia. [Divisa] O sustentáculo do governo é a sabedoria.

900. Comae terrore rigebant. [Ovídio, Metamorphoses 3.100] Os cabelos se eriçaram de terror. VIDE: Rigent horrore comae.

901. Comedamus et bibamus, cras enim moriemur. [Vulgata, Isaías 22.13; 1Coríntios 15.32] Comamos e bebamos, pois amanhã morreremos. O que se leva desta vida é o que se come, o que se bebe, o que se brinca. VIDE: Edamus et bibamus: cras enim moriemur. Manducemus et bibamus, cras enim moriemur.

902. Comede, fili mi, mel, quia bonum est. [Vulgata, Provérbios 24.13] Come do mel, meu filho, pois é bom.

903. Comede in laetitia panem tuum. [Vulgata, Eclesiastes 9.7] Come o teu pão com alegria.

904. Comedite, amici, et bibite; et inebriamini, carissimi. [Vulgata, Cântico 5.1] Comei, amigos, e bebei, e embriagai-vos, caríssimos.

905. Comes aeris alieni, atque litis est miseria. [Quilon / Robert Burton, The Anatomy of Melancholy] A miséria é companheira das dívidas e das disputas.

906. Comes facundus in via pro vehiculo est. [Publílio Siro] Um companheiro conversador, na estrada, vale um carro. Andando de dois se encurta caminho. Comes iucundus in via pro vehiculo est. Na estrada um companheiro alegre vale um carro. VIDE: Facetus comes in via pro vehiculo est. Nullum iter longum est, amico comitante. Pro vehiculo est in via comes facundus.

907. Comes noster. Nosso companheiro.

908. Comibus est oculis alliciendus amor. [Ovídio, Ars Amatoria 3.510] O amor deve ser atraído por olhares ternos.

909. Comica virtus. A força cômica. A verve. VIDE: Vis comica.

910. Comis enim et blanda salutatio saepe conciliat amicitiam, inimicitiam diluit. [Erasmo, Colloquia Familiaria, Salutandi Formulae] Um cumprimento gentil e delicado muitas vezes cria amizade, apaga a inimizade. Palavra mansa ira abranda. Boa palavra custa pouco e vale muito.

911. Comitas amicos parit. A cortesia nos proporciona amigos.

912. Comitas gentium. A cortesia entre os povos. A cortesia internacional. Comitas inter gentes. Comitas inter communitates.

913. Comitate vincendi morosi. Os mal-humorados devem ser conquistados pela cortesia. Boas palavras custam pouco e valem muito. Gentileza gera gentileza.

914. Comitatus levat malum. [Sêneca, Troades 914] A companhia alivia o sofrimento. Mal de muitos consolo é. Muitas mãos tornam a obra leve. VIDE: Pari pondere nemo fatigabitur.

915. Commemoratio beneficii exprobratio immemoris est. [Terêncio, Andria 43] Lembrar um favor é repreender quem o esquece.

916. Commendatoria verba non obligant. [Rezende 812] Palavras de recomendação não criam obrigação.

917. Commercia turpia sanctos currumpunt mores. [Palingênio / Binder, Thesaurus 531] Más companhias corrompem bons costumes. A má companhia faz o bom mau e o mau pior. VIDE: Corrumpunt mores bonos colloquia mala. Mala consortio bonos mores inquinat.

918. Commercio sapientum princeps sapit. [Schottus, Adagia 150] O príncipe aprende pelo relacionamento com os sábios. VIDE: Sapientes tyranni, sapientum congressu. Sapiunt tyranni sapientum consuetudine.

919. Commercium est commutatio mercium. [Jur] O comércio é uma troca de mercadorias.

920. Commercium est emendi vendendique invicem ius. [Jur] Comércio é o direito de comprar e vender reciprocamente.

921. Comminus et eminus. [Erasmo, Adagia 1.4.29] De perto e de longe. (=Divisa de Luís XII, da França).

922. Comitantur tristia laetum. As tristezas são companheiras da alegria. Não há prazer sem amargura. Não há mel sem fel. VIDE: Gaudium dolori iunctum. Hoc est consuetum: comitantur tristia laetum.

923. Commoda non cunctis tempora rebus eunt. [Pereira 111] Os tempos não correm bem para todas as coisas. O tempo tanto anda como desanda. Commoda non cunctis tempora rebus sunt.

924. Commoda, quib