DICIONÁRIO DE EXPRESSÕES E FRASES LATINAS
Compilado por HENERIK KOCHER
Home - Introdução - Bibliografia - Abreviaturas
A B C D E F G H I L M N O P Q R S T U VZ
C1 C2 C3 C4 C5 C6 C7 C8 C9 C10 C11
C1: 1-200
1. Cacatio matutina est tamquam medicina. [DAPR 697] A evacuação matinal vale um remédio.
2. Cacoëthes carpendi. A mania de criticar.
3. Cacoëthes loquendi. A mania de falar.
4. Cacoëthes scribendi. A mania de escrever.
5. Cacumen radicis loco ponis. [Sêneca, Epistulae Morales 124.7] Pões a copa no lugar da raiz. ■Pões tudo de pernas para o ar. ■Trocas as bolas.
6. Cadant amici, dummodo inimici intercidant. [Cícero / Bacon, Advancement of Learning 2.23.45] Que morram nossos amigos, desde que morram nossos inimigos. VIDE: ●Pereant amici, dum inimici una intercidant. ●Pereat cum hosti amicus ipsemet.
7. Cadente quercu, quilibet lignatum adest. [Apostólio 7.38] Quando o cai o carvalho, todo o mundo vem para catar lenha. ■Em pau caído todo o mundo faz graveto. ■À árvore caída todos vão buscar lenha. ●Cadente quercu quilibet ligna colligit. ●Cadente quercu quivis ligna colligit. ●Cadente quercu quilibet ligna secat. ●Cadente quercu ligna quisquis colligit. VIDE: ●Arbore deiecta, ligna quivis colligit. ●Deiecta arbore, quivis ligna colligit. ●Deiecta quivis arbore ligna legit. ●Quercu iacente omnes eunt petitum ligna. ●Quivis ruentis ligna quercus colligit. ●Ruente quivis ligna colligit arbore.
8. Cadenti porrige dextram. Estende tua mão ao homem que cai. VIDE: ●Da dextram misero. ●Iniquum est collapsis manum non porrigere.
9. Cadere de regno grave est. [Sêneca, Phoenissae 598] É triste cair do poder.
10. Cadit ira metu. [Ovídio, Amores 2.13.4] Com o medo passa a ira. ■O temor da morte é a sentinela da vida.
11. Cadit quaestio. Cai a questão. (=O argumento perde a força. Não cabe mais discussão).
12. Cadit statim simultas, ab altera parte deserta; nisi paria non pugnant. [Sêneca, De Ira 2.34.5] A desavença desaparece imediatamente, quando é abandonada por uma das partes; só se briga se há dois. ■Quando um não quer, dois não brigam. VIDE: ●Nisi paria non pugnant.
13. Caeca amore est. [Plauto, Miles Gloriosus 1259] Ela está cega de amor. ■A afeição cega a razão. VIDE: ●Amor caecus est. ●Nemo in amore videt. ●Qui amat, circa rem amatam caecus redditur.
14. Caeca est in propriis rabulae sententia causis. [Pereira 114] É cega a sentença do rábula nas próprias causas. ■Ninguém é bom juiz em causa própria.
15. Caeca est temeritas quae petit casum ducem. [Sêneca, Agamemnon 145] É cega a audácia que busca o acaso como guia.
16. Caeca invidia est. A inveja é cega. ■A ambição cega a razão. ●Caeca invidia est, nec quidquam aliud scit, quam detrectare virtutes. [Tito Lívio, Ab Urbe Condita 38.59.5] A inveja é cega, e não sabe senão depreciar as virtudes.
17. Caeca somnia. [Schottus, Adagia 251] São sonhos enganadores.
18. Caeci ducem quaerunt; nos sine duce erramus. [Sêneca, Epistulae Morales 50.3] Os cegos procuram um guia; nós sem guia nos perdemos.
19. Caeci sunt, et duces caecorum. [Vulgata, Mateus 15.14] São cegos e condutores de cegos.
20. Caeci sunt oculi, cum animus alias res agit. [Publílio Siro] Os olhos são cegos, quando o espírito cuida de outras coisas.
21. Caecis hoc clarum est. Isso está claro até para cegos. ■Até um cego vê isso. ●Caecis hoc satis clarum est. [Quintiliano, Institutio Oratoria 12.7.9] Isso está bastante claro até para cegos. VIDE: ●Haec caecis perspicua sunt.
22. Caecitatis duae species facile concurrunt, ut qui non vident quae sunt, videre videantur quae non sunt. [Tertuliano, Apologeticus 9.20] Duas espécies de cegueira se combinam de modo que os que não vêem o que existe parece verem o que não existe.
23. Caeco nupta viro, faciem cui femina fucat? [Obras Sueltas de D.Juan de Yriarte 103] Mulher casada com homem cego, para quem pinta o rosto? ■Mulher de cego, para quem se enfeita?
24. Caecorum in patria luscus rex imperat omnis. [Apostólio 8.31] Todo caolho é rei em terra de cegos. ■Em terra de cegos, o torto é rei. ■Em terra de cego quem tem um olho é rei. ●Caecorum in patria colitur pro principe luscus. [F.V. y M.B., Colección de Refranes 268] VIDE: ●Apud caecos monoculus rex. ●Beati monoculi in regione caecorum. ●Beati monoculi in terra caecorum. ●Beatus monoculus in terra caecorum. ●In caecorum regno regnant strabones. ●In regione caecorum rex est luscus. ●In terra caecorum monoculus rex. ●Inter caecos luscus rex. ●Inter caecos regnat luscus. ●Inter caecos regnat strabo. ●Inter caecos strabus rex est. ●Inter indoctos, qui semidoctus est, doctissimus habetur. ●Inter mendicos, qui paululum habet nummorum, Croesus est. ●Inter pygmaeos regnat nanus. ●Monoculus inter caecos rex.
25. Caecum odium. Ódio cego. O ódio é cego.
26. Caecus amor nonnunquam admiratur neglecta. O cego amor às vezes se maravilha com coisas desprezadas.
27. Caecus amor prolis. [Binder, Thesaurus 387] É cego o amor aos filhos.
28. Caecus amor sui. [Horácio, Carmina 1.18.14] O cego amor de si mesmo.
29. Caecus auribus ac mente. [Erasmo, Adagia 4.3.41] Ele é tapado de ouvidos e de espírito.
30. Caecus autem, si caeco ducatum praestet, ambo in foveam cadunt. [Vulgata, Mateus 15.14] Se um cego guiar outro cego, ambos cairão no buraco. ■Cego não pode guiar cego. ●Caecus caecum ducens, in foveam se ipsum cum illo praecipitat. [Schrevelius 1172] O cego que guia outro cego se atira ao precipício junto com ele. ●Caecus caecos ducat in foveam. [S.Jerônimo, Epistulae 7.5] Um cego guiará outros cegos para dentro do buraco. VIDE: ●Potest caecus caecum ducere? ●Si caecum caecus ducit, ambo in foveam cadunt.
31. Caecus caecum ducit. [Polydorus Vergilius, Adagia] É um cego guiando outro. ●Caecus caeco dux. [Erasmo, Adagia 1.8.40]
32. Caecus convicia iacit in luscum. [Erasmo, Colloquia Familiaria]. O cego critica o zarolho. ■É o roto falando do esfarrapado. ■Diz o tacho à caldeira: tira-te para lá, não me enfarrusques. VIDE: ●Corvus corvo nigredinem obicit.
33. Caecus de coloribus disputat. [K.F.W.Wander, Deutsches Sprichwörter-Lexikon] O cego discute sobre cores. (=Diz-se de quem fala do que não entende).
34. Caecus est ignis stimulatus ira. É cego o fogo estimulado pela ira. ■A ira queima o entendimento. ●Caecus est ignis stimulatus ira, nec regi curat, patiturve frenum, aut timet mortem. [Sêneca, Medea 591] É cego o fogo estimulado pela ira; nem quer ser governado, nem admite freio, nem teme a morte.
35. Caecus et ignorans passu gradiuntur eodem. [Medina 611] O cego e o ignorante caminham ao mesmo passo. ■Quem não sabe é como quem não vê. ●Caecus et ignarus passu gradiuntur eodem.
36. Caecus ignis. Um fogo cego. (=Uma paixão oculta).
37. Caecus iter monstrare vult. [Horácio, Epistulae 1.17.4, adaptado] O cego quer mostrar o caminho. ■Cego não pode guiar cego.
38. Caecus iudicandi officio fungitur. [Digesta 5.1.6] O cego exerce a função de julgar.
39. Caecus mentis furor. A cólera é cega.
40. Caecus non iudicat de colore. [Rezende 619] O cego não opina sobre cor. ■Um cego não pode ser juiz em cores. ■Não fales do que não entendes. ●Caecus non iudicat de coloribus. ●Caecus non iudicet de colore. [DAPR 389] Não opine o cego sobre cores.
41. Caecus parietem palpat. [Grynaeus 288] O cego tateia a parede.
42. Caecus venter verba non curat. [Schrevelius 1173] Estômago vazio não presta atenção em palavras. ■Estômago vazio não tem ouvidos. ■Ventre em jejum não ouve a nenhum. VIDE: ●Difficile est vacuo verbis imponere ventri. ●Ieiunus venter non audit verba libenter. ●Inanis venter non audit verba libenter. ●Venter famelicus auriculis caret. ●Venter aures non habet. ●Venter auribus caret. ●Venter caret auribus.
43. Caedere aut caedi. [Divisa] Matar ou morrer.
44. Caedes videtur significare sanguinem et ferrum. [Quintiliano, Declamationes 350.6] Assassinato significa sangue e espada.
45. Caedimus, inque vicem praebemus terga sagittis. [Pereira 118] Nós matamos, mas reciprocamente expomos nossas costas às flechas. ■Quem anda na guerra dá e leva. ■Onde se dá, aí se leva. ■Onde as dão, as levam. ●Caedimus inque vicem praebemus crura sagittis. [Pérsio, Satirae 4.42] Nós matamos, mas também expomos nossas pernas às flechas.
46. Caelebs, caelestium vitam ducens. [Prisciano, Institutiones Grammaticae] Celibatário, aquele que leva a vida dos deuses. ■Homem casado, pássaro na gaiola.
47. Caelebs, quasi caelestis, quia uxore caret. [DAPR 716] Um celibatário é como um deus, porque não tem mulher.
48. Caelestes omnia possunt. [Manúcio, Adagia 122] Os deuses tudo podem. VIDE: ●Di omnia possunt.
49. Caelestia qui spectat, humana contemnit. Quem olha as coisas celestes, despreza as humanas. ●Caelestia semper spectato, humana contemnito! [Cícero, De Republica 6.20] Olha sempre as coisas celestes; despreza as humanas!
50. Caelestis aqua ad bibendum omnibus antefertur. [Paládio, Opus Agriculturae 1.17.4] Para beber, a água da chuva é de a melhor de todas.
51. Caelestis ira quos premit, miseros facit; humana nullos. [Sêneca, Hercules Oetaeus 441] A cólera dos deuses torna infelizes aqueles a quem persegue; a cólera dos homens os suprime.
52. Caeli enarrant gloriam Dei. [Vulgata, Salmos 18.2] Os céus contam a glória de Deus.
53. Caeli enarrant voluntatem Dei. [Bacon, De Dignitate et Augmentis Scientiarum 9.1] Os céus contam a vontade de Deus.
54. Caelitus mihi vires. [Divisa] Minhas forças vêm do céu.
55. Caelo cadente ollae veteres frangentur omnes. [Bebel / Eiselein 311] Se o céu caísse, as panelas velhas se quebrariam todas. ■Se o céu caísse, morriam as andorinhas todas.
56. Caelo digito attingere. [Grynaeus 62] Tocar o céu com o dedo.
57. Caelo haeret, terris lucet. [Divisa da Rainha Ana da Áustria] Está suspensa nos céus, e brilha na terra.
58. Caelo ne fide sereno. [Branco 478] Não confies no céu sem nuvens. ■Não vos fieis nas aparências. ■Não vos fieis na fortuna. VIDE: ●Nimium ne fide sereno.
59. Caelo tegitur, qui non habet urnam. [Lucano, Pharsalia 7.819] É o céu que envolve quem não tem urna (para lhe receber o corpo).
60. Caelo tonantem credidimus Iovem regnare. [Horácio, Carmina 3.5.1] Quando trovejou, acreditamos que Júpiter reina no céu. ■Na hora da aflição todo o mundo se lembra de Deus. ■O medo é o pai da crença.
61. Caelos non penetrat oratio quam canis orat. [Gaal 991] A oração que o cão reza não penetra no céu. ■Oração de cão não chega ao céu. VIDE: ●Oratio canis non penetrat caelos. ●Stultorum vota non exaudiuntur.
62. Caelum ac terras miscere. [Tito Lívio, Ab Urbe Condita 4.3.6] Misturar o céu com a terra. ■Misturar alhos com bugalhos. ■Misturar verdes com maduras. VIDE: ●Caelum terrae miscere. ●Caelum terrae, terram caelo miscere. ●Omnia confundere.
63. Caelum et terra transibunt, verba autem mea non praeteribunt. [Vulgata, Mateus 24.35] Passarão o céu e a terra, mas não passarão minhas palavras.
64. Caelum, non animum, mutant, qui trans mare currunt. [Horácio, Epistulae 1.11.27] Mudam de clima, não de espírito, os que transpõem os mares. ■Asno que a Roma vá asno volta de lá. ■Tolo vai a Santarém, tolo vai, tolo vem. ■Quem é mau em sua vila pior será em Sevilha. ●Caelum, non animum, mutant, qui per mare currunt. VIDE: ●Animum debes mutare, non caelum. ●Mutans locum, mores tamen mutat nihil. ●Permutare te potes, sed non meliorare. ●Vitia nostra regionum mutatione non fugimus.
65. Caelum, non solum. [Divisa] O céu, não a terra.
66. Caelum stat, terra moveatur. [John Aikin, General Biography 423] O céu permanece imóvel; é a terra que se move. ●Caelum stat, terra autem moveatur. VIDE: ●Sol stat, sed terra moveatur.
67. Caelum terrae, terram caelo miscere. Misturar o céu com a terra, e a terra com o céu. ■Misturar alhos com bugalhos. ■Misturar verdes com maduras. ●Caelum terrae miscere. [DAPR 349] ●Caelum terrae permiscetur. VIDE: ●Caelum ac terras miscere. ●Omnia confundere.
68. Caelum undique et undique pontus. [Virgílio, Eneida 3.193] Por todos os lados céu, e mar por todos os lados.
69. Caeno puram aquam turbans nunquam invenies potum. [Erasmo, Adagia 2.6.83] Se sujas com lodo a água limpa, nunca acharás bebida. ●Caeno limpidam aquam inquinans nunquam invenies potum. VIDE: ●Quod bibas nunquam reperies, si caeno inquines limpidam aquam.
70. Caesar, memento te mortalem esse! [Dengg 10] Imperador, lembra-te de que és mortal! VIDE: ●Memento mori.
71. Caesar non super grammaticos. [Rezende 628] César não está acima dos gramáticos. VIDE: ●Tu enim, Caesar, civitatem dare potes hominibus, verbo non potes.
72. Caesaribus censum solvite, vota Deo. [Binder, Thesaurus 393] Aos governantes, paga teu imposto; a Deus, paga tuas promessas. ■A César o que é de César, a Deus o que é de Deus.
73. Caesaris exercitus optima valetudine utebatur. [César, Bellum Civile 3.49] O exército de César gozava de saúde perfeita. VIDE: ●Optima valetudine uti.
74. Caespite natali quilibet optat ali. Cada qual deseja ser criado na cabana em que nasceu. ■O passarinho ama o seu ninho. VIDE: ●Sua cuique cara patria. ●Sua cuique patria iucundissima.
75. Caesus est Phryx melior, atque ad serviendum promptior. [Apostólio 20.37] O frígio espancado fica melhor e mais disposto a servir. (=Os frígios eram tidos por lentos e preguiçosos). ■Açoite, grande mezinha. ■O louco pela pena é cordo. VIDE: ●Phryx plagis emendatur. ●Phrygem plagis solere fieri meliorem.
76. Calamitas nemini exprobranda. [Leonard Culmann, Sententiae Pueriles 5] Ninguém deve ser culpado pela própria desgraça.
77. Calamitas nulla sola. [Rezende 633] Nenhuma desgraça vem só. ■Uma desgraça nunca vem só. VIDE: ●Eheu! nullum infortunium venit solum. ●Fortuna obesse nulli contenta est semel. ●Malis mala succedunt. ●Nulla calamitas sola. ●Nullum infortunium venit solum.
78. Calamitas querula est, et superba felicitas. [Quinto Cúrcio, Historiae 5.5] A infelicidade é queixosa, mas a felicidade é orgulhosa. VIDE: ●Felicitas est superba.
79. Calamitas saepius disciplina virtutis est. [Minúcio Félix, Octavius 36] A calamidade na maioria das vezes é a escola da virtude.
80. Calamitas virtutis est occasio. [Sêneca, De Providentia 4.6] A desgraça é o momento da coragem.
81. Calamitatum habere socios miseris est solacio. [Publílio Siro] Aos infelizes serve de consolo ter companheiros de infortúnio. ■Mal de muitos, consolo é. ■Tristeza dividida, tristeza aliviada. VIDE: ●Commune naufragium, omnibus est consolatio. ●Commune naufragium, omnibus solacium. ●Commune naufragium omnibus solatio est. ●Consolatio miserorum est habere socios. ●Dulce est miseris socios habuisse doloris. ●Gaudium est miseris socios habere poenarum. ●Levius communia tangunt. ●Magna consolatio est patientis, si secum habeat condolentem. ●Quae mala cum multis patimur, leviora videntur. ●Solacium est miseris socium habere malorum. ●Solamen miseris socios habuisse malorum. ●Solamen miseris socios habuisse doloris.
82. Calamitosum non irriseris. [Quílon / Rezende 634] Não zombes do desgraçado. ■Não te alegres com meu doilo, que, quando o meu for velho, o teu será novo.
83. Calamitosus est animus futuri anxius. [Sêneca, Epistulae Morales 98] É infeliz o espírito atormentado com o futuro. ■Sofre de medo quem tem medo de sofrer.
84. Calamo currente. [DAPR 791] Ao correr da pena. De improviso. VIDE: ●Currente calamo. ●Currente stilo.
85. Calcanda semel via leti. [Horácio, Carmina 1.28.16] O caminho da morte deve ser pisado uma única vez. ■Só se morre uma vez, mas dessa ninguém escapa.
86. Calcat iacentem vulgus. [Sêneca, Octavia 455] A plebe espezinha o vencido. ■Cão danado, todos a ele.
87. Calcea te caligas tuas. [Vulgata, Atos 12.8] Calça tuas sandálias.
88. Calcem impingit. [Petrônio, Satiricon 46.5] Ele dá um ponta-pé.
89. Calceos mutare. [Erasmo, Adagia 4.8.13] Trocar os sapatos. (=Mudar de classe social. Tornar-se senador). VIDE: ●Mutavit calceos.
90. Calceos tempus transmutat. [Pereira 101] O tempo troca os sapatos. ■De cem em cem anos, os reis são vilãos, e de cento e seis, os vilãos, reis.
91. Calceus angustior urit pedem. Um sapato mais apertado machuca o pé.
92. Calceus maior pede. [Pereira 112] O sapato é maior do que o pé. ■Não é forma de seu pé.
93. Calceus maior subvertit. Sapato muito grande derruba. ■Quem muito quer tudo perde. ●Calceus si pede maior erit, subvertet, si minor, uret. [Horácio, Epistulae 1.10.42] Se o sapato for maior do que o pé, derrubará a pessoa, se for menor, machucará.
94. Calceus pede minor. O sapato é menor que o pé. ■Não cabe na bainha.
95. Calcibus auras verberat. [Virgílio, Eneida 10.892] (O cavalo) dá coices no vento. VIDE: ●Auras diverberat. ●Nebulas diverberat. ●Nebulas pectit.
96. Calcibus et pugnis. [Pereira 97] Com pés e punhos. ■Com unhas e dentes.
97. Calcitrare contra acumina. [Amiano Marcelino, Historiae 18.5.1] Dar chutes no aguilhão. ■Dar murro em ponta de faca. VIDE: ●Adversus stimulos calces iaces. ●Contra stimulum calcitrare. ●Contra stimulos calces iacere. ●Durum est tibi contra stimulum calcitrare. ●Inscitia est adversum stimulum calces. ●Ne contra stimulum calcitres.
98. Calda potio vestiarius est. [Petrônio, Satiricon 41.11] Uma bebida quente vale um alfaiate.
99. Caldum meiere et frigidum potare. [Petrônio, Satiricon 67.10] Urinar quente e beber frio. (=Dar mais do que recebe. Custar mais caro do que vale).
100. Calet tamquam furnus. [Petrônio, Satiricon 82] Arde como um forno.
101. Calices quem non fecere disertum? [Horácio, Epistulae 1.5.19] A quem os cálices não fizeram loquaz? ■Cachaceiro não tem segredo. ■Quando o vinho desce, as palavras sobem. VIDE: ●Ebrietas et amor secreta produnt. ●Nullum secretum est ubi regnat ebrietas. ●Vinum verba ministrat.
102. Calidum audivi esse optimum mendacium. [Plauto, Mostellaria 657] Ouvi dizer que a melhor mentira é a (que se serve) quente. ●Calidum optimum mendacium. A mentira quente é a melhor.
103. Calidum et frigidum ex eodem ore efflare. [Pereira 105] Da mesma boca, soprar tamto frio como quente. ■Falar por duas bocas. ●Calidum et frigidum ex eodem ore flat. VIDE: ●Altera manu fert aquam, altera ignem. ●Ex eodem ore frigidum pariter et calidum efflare. ●Ex eodem ore calidum et frigidum efflare. ●Ex ipso ore procedit benedictio et maledictio.
104. Caligat in sole. [Quintiliano, Institutio Oratória 1.2.19] Está no sol e não enxerga. (=Não entende nada, mesmo quando tudo é claro).
105. Caligo discordiae splendorem tenebrat veritatis. [Boncompagno, Breviloquium 8.14] A escuridão da discórdia obscurece o esplendor da verdade.
106. Calles antiquos serves, veteres et amicos. [Binder, Thesaurus 398] Preservarás os caminhos antigos e os amigos velhos. ■Os amigos e os caminhos, se não se freqüentam, ganham espinhos.
107. Calliditas non debet alicui prodesse et alteri nocere. [Jur] A astúcia não deve favorecer a um e prejudicar a outro.
108. Calliditas vulpina. Astúcia de raposa.
109. Callidus est latro qui tollit furta latroni. [Pereira 119] Esperto é o ladrão que arrebata os roubos de outro ladrão. ■Quem engana ao ladrão, cem dias ganha de perdão. ■Ladrão que rouba ladrão tem cem anos de perdão.
110. Calumnia conturbat sapientem, et perdet robur cordis illius. [Vulgata, Eclesiastes 7.8] A calúnia turba o sábio, e ela abaterá a firmeza do seu coração. ●Calumnia est conturbatio sapientis. A calúnia é a perturbação do sábio.
111. Calumniae iuramentum. [Jur / Black 268] Juramento contra a calúnia. ●Calumniae iusiurandum. ●Calumniae morsui, nullum remedium. Não há remédio para a mordida da calúnia. ■A calúnia é como o carvâo: aceso, queima; apagado, tisna.
112. Calumniam contra calumniatorem virtus repellit. A virtude devolve a calúnia ao caluniador.
113. Calumniare fortiter, et aliquid adhaerebit. [J.Ray, English Proverbs 213 / CODP 67] Calunia corajosamente, que alguma